قرآن، برطرف کننده حجاب معرفت

علم بدون عمل

روح و جان علم، عمل است و اگر در پی علم، عملی نباشد، تأثیری بر آن مترتب نمی شود؛ لذا در سخنان اولیای الهی، از ترک عمل به دانسته ها به عنوان آفت علم یاد می شود.

 رسول اکرم صلی الله علیه و آله در توصیف دانشمندانی که به علم خود عمل نمی کنند، می فرماید: «آنکه می داند و عمل نمی کند، مانند چراغی است که به مردم نور می دهد، ولی خودش را می سوزاند».

رسول خدا صلی الله علیه و آله هم فرموده اند: «دانش همیشه به عمل دعوت می کند و هرگاه به آن عمل نشود، از وجود عالم رخت بر می بندد».

در مقابل، عمل به دانش، مایه بارور شدن آن می شود. رسول اکرم صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید: «هر قدم در راه علم برداشتن و به کار بستن آن، درهایی از حکمت و آگاهی بیشتری را به روی انسان باز می کند».

 امام صادق علیه السلام در توصیف اندیشمندانی که خود به علمشان پای بند نیستند و تنها به نقل آن برای مردم بسنده می کنند چنین می فرماید: «هر گاه عالمی به علم خویش عمل نکند، موعظه و پند او در دل افراد جای نمی گیرد؛ همان گونه که باران در روی سنگ سخت قرار نمی گیرد و از آن فرو می افتد».

رسول اکرم صلی الله علیه و آله هم در اشاره به سرنوشت دانشمندان بی عمل فرموده است: «شدیدترین عذاب در روز قیامت، از آن اندیشمندی خواهد بود که علم او به خودش فایده ای نرسانده است».

راهکارهای برداشتن موانع علم

در آیات و روایات، از اموری به عنوان راهکار برداشتن حجاب های حقیقت علم یاد می شود که قرآن خواندن، موعظه، تقوا، ذکر، توبه، و... از شمار آنهاست.

هر یک از این موارد هم وقتی تأثیرگذار خواهد بود که شرایط مربوط به آن رعایت شود. برای مثال تلاوت قرآن زمانی سودمند خواهد بود که دو شرط در آن رعایت شده باشد: نخست آنکه تدبر در قرآن در نظر گرفته شود؛ چون علی علیه السلام فرمود: «قرائتی که در آن تدبر نباشد، چیزی ندارد» و دیگر آنکه با پاکیزگی کردار همراه باشد؛ زیرا قرآن خود می فرماید: «این کتاب، راهنمای پرهیزکاران است». ب

نابراین، اگر تلاوت قرآن با شرایط لازم همراه نباشد، نه تنها شفابخش نخواهد بود، بلکه حجابی بر حجاب های آن نیز می افزاید؛ چنانکه در قرآن می خوانیم: «از قرآن آنچه برای مؤمنان شفابخش و رحمت است، فرو می فرستیم و این کتاب ستمکاران را جز زیان نمی افزاید».

قرآن، برطرف کننده حجاب معرفت

از جمله راه های درمان موانع دست یابی به حقیقت علم و معرفت، انس با قرآن و بهره برداری از معارف آن است. قرآن خود در این باره فرموده است: «ای مردم! برای شما از طرف پروردگارتان اندرزی و درمانی برای آنچه در سینه هاست، و رهنمود و رحمتی برای مؤمنان آمده است».

رسول اکرم صلی الله علیه و آله هم در اشاره به این ویژگی قرآن می فرماید: «قرآن، ریسمان خدا، نورِ روشنگر و درمانی سود بخش است».

 امیرمؤمنان هم به عنوان توضیح بیشتر می فرماید: «سخن خدا دوای قلب است؛ خداوند آن را دوایی قرار داده که پس از آن دردی نیست که با آن درمان نشود و نوری است که ظلمتی نمی تواند آن را تاریک سازد».

 همین طور در اشاره به نوع درمان قرآن فرموده اند: «قرآن، درمان بزرگ ترین دردهاست؛ درد کفر، درد نفاق، درد گمراهی و درد سرگشتگی. نیز در قرآن بهار دل و چشمه های دانش و معرفت وجود دارد و دل، صیقل دهنده ای بالاتر از قرآن ندارد».

تقوا، برطرف کننده حجاب دانش

در فرهنگ قرآن، تقوا و پرهیزکاری نوری است که تشخیص حق و باطل را برای انسان ممکن می سازد. از این حقیقت به صورت های گوناگون در قرآن یاد شده است؛

 مثلاً در یک مورد می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید! اگر تقوای خدا پیشه کنید، خداوند نیروی تشخیص حق از باطل را به شما می بخشد».

در آیه دیگری هم آمده است: «ای کسانی که ایمان آورده اید! از خدا پروا کنید و به پیامبرش ایمان آورید تا بهره دو چندان از رحمت خویش به شما ارزانی دارد و برای شما نوری قرار دهد که در روشنایی آن گام بردارید».

 حضرت علی علیه السلام هم در توصیف تقوا می فرماید: «تقوای الهی دوای درد قلب هایتان، بینایی کوری دل هایتان، درمان بیماری پیکرهایتان، صلاح تباهی سینه هایتان، پاک کننده آلودگی جان هایتان و مایه درخشندگی تیرگی چشم هایتان است».

 نیز آن حضرت در مورد دیگر تصریح می کند که: «هرکس تقوای الهی را پیشه کند، برایش امکان نجات از فتنه ها میسر می شود و نوری برای رهایی یافتن از تاریکی های گمراهی به او داده می شود».

 حوزه/گردآوری:گروه قرآن سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/quran.html

منابع

1. قرآن کریم.

2. نهج البلاغه.

3. محمد محمدی ری شهری، علم و حکمت در قرآن و حدیث.

4. محمد محمدی ری شهری، سیمای علم و حکمت در قرآن و حدیث.

5. میزان الحکمة.

6. محمود مشایخی، تهذیب نفس و تحصیل علم.

7. محمدرضا حکیمی، ترجمه الحیاة.

8. اکبر دهقان، هزار و یک نکته از قرآن کریم.

9. جواد محدثی، آفات علم.

10. ناصر مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه.