مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
نقشه زنجان
باغ عفیف آباد شیراز
گردشگري ماجراجويانه در ایران
معرفي آب انبارهاي استان یزد
جزایر سه گانه نخل
آیا تا کنون به مالزی سفر کرده اید؟
آتشگاه اصفهان در استان اصفهان
نکات ضروری هنگام سفربا قطار
دقت کردید ؟؟
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/Directory/Free-Web-Submission.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/Voting/public_opinion/default.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/ItMatchOnline.html
جدیدترین مطالب این بخش

تاريخچه ي قوم عرب
خوزستان، نخستين تجليگاه تمدن کهن ايراني و يکي از کهن ترين مناطق فرهنگي فلات ايران است که از هزاره ي...

هنرها و صنايع دستي قوم لر
لرها به عنوان يکي از اقوام بزرگ ايران تأثير بسزايي در رشد صنايع دستي ايران زمين داشته اند، لرستان د...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : آداب و رسوم ترکمني
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   414   بازدید   
تاریخ درج مطلب  13/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

آداب و رسوم ترکمني

آداب و رسوم ترکمني

 جشن ها، اعياد و مناسبت هاي گوناگوني بين ترکمن ها برگزار مي شود که ضمن برخورداري از ويژگي هاي خاص خود، به جهت ملي و مذهبي با ساير نقاط کشور اشتراکات فراواني دارد. جشن ها و مناسبت ها در ميان ترکمن ها به چند دسته تقسيم مي شود:

1- اعياد تاريخي مانند عيد نوروز

2- اعياد ديني و مذهبي مانند عيد قربان، عيد فطر، ميلاد رسول الله (صلي الله عليه و آله و سلم) که در آن به ضيافت و مولودخواني مي پردازند، جشن آق آش به هنگام رسيدن به سن مبارک پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) يعني شصت و سه سالگي

3- جشن فصلي و دهقاني مانند جشن گندم

4- جشن هاي خصوصي و خانوادگي مانند عروسي، تولد نوزاد، ختنه سوراني، بازگشت از زيارت خانه خدا و ...

ترکمن ها از قديم الايام به عيد باستاني نوروز علاقه خاصي داشته اند به طوري که در اشعار شاعران کلاسيک، فرا رسيدن نوروز و جان گرفتن دوباره طبيعت، منعکس شده است. شاعران نامدار و پرآوازه اي چون مختومقلي فراغي ، شيدايي و ... درباره نوروز و طبيعت، به عنوان همدم و فلسفي آنان را نسبت به انسان و جهان طبيعت آشکار مي سازد. در بين ترکمن ها ضرب المثل معروفي هست که مي گويد: ييلينگ گله ني نوروز بللي ، يعني نوروز فرا رسيدن سال نو را نويد مي دهد. اين ضرب المثل نشانگر اهميت والاي عيد نوروز در بين ترکمن هاست. نوروز، رسم و آييني کهن است و از دوران پيش از تاريخ در ميان مردم ايران از جمله ترکمن ها شناخته شده. نوروز با طلوع خورشيد در نخستين روز بهاري آغاز مي شده و به عنوان تازه ييل آن را جشن گرفته اند.

نوروز در فرهنگ قوم ترکمن از کهن ترين زمان ها شناخته شده بود. پيش از وام گرفتن سال شمار مصري، نوروز در اول تيرماه يعني آغاز تابستان بود و به تدريج تغيير يافته است، تا اينکه در زمان ملکشاه سلجوقي که از سلاطين ترکمن بود، تقويم ايراني اصلاح شد و نوروز به طور اساسي به اول حمل بازگشت. ملکشاه سلجوقي در سال 467 ق. به هشت تن از اخترشناسان و رياضي دانان بزرگ زمان خود، از جمله حکيم عمر خيام نيشابوري، مأموريت داد تا گاه شماري ايران را اصلاح کنند. اين گروه نوروز را در اول بهار قرار دادند و جايگاه آن را براي هميشه ثابت نگه داشتند. از آن پس تقويم جلالي يا ملکي در ايران رواج يافت و نوروز بر اول بهار و ماه فروردين پايدار شد.

با اين حال، در اسفندماه مانند ساير نقاط ايران ترکمن ها هم به جنب و جوش افتاده و به تدارک عيد نوروز مي پردازند. از جمله اين تدارکات، خانه تکاني، شستن فرش ها رنگ زدن خانه، مرمت خرابي هاي جزئي و خريد لباس، تهيه شيريني ( زنان به پختن نان و شيريني هاي محلي و ... از قبيل بيشمه، بورک، قاتلاما، پتير، پسيق و سمنو مشغول مي شوند ). و آجيل، برنج، روغن و ساير مايحتاج عيد است. همچنين درست کردن سبزه، تزئين کردن حيواناتي چون اسب ( با نمد رنگين، پيشاني بند با نقش و نگارهاي بسيار زيبا ) و آويختن زنگوله به گردن گوسفند فرا رسيدن سال نو را نويد مي دهد. علاوه بر اين، نخ سفيد و سياه را با هم مي بافند و در ميانه آن ها اسپند، نظر چشم، منجوق، نمک، داغدان ( نوعي چوب که در نزد ترکمن هاي قديم مقدس بوده است ) قرار داده و در بالاي درب ورودي آويزان مي کنند. چندين تنور نان پخته و يک جفت قرص نان کوچک را با نخ سفيد و سياه به ديوار اتاق مي آويزند. قبل از فرا رسيدن سال نو در روزهاي پنج شنبه و جمعه براي شادي روح اموات، خيرات و صدقات براي همسايه ها مي فرستند زيرا معتقدند ارواح مردگان به خانه هاي خود باز مي گردند و اگر جايگاه خود و فرزندانشان را پاک و پاکيزه ببينند و بوهاي خوش استشمام کنند، شاد و خوشوقت شده و بازماندگان خود را دعا مي کنند و گرنه افسرده و غمگين باز مي گردند. به همين علت چند روز مانده به نوروز عود در خانه ها مي سوزانند.

از سوي ديگر، تحويل سال در ميان ترکمن ها همانند ساير اقوام ايراني، پيوند زيادي با معنويات دارد. ترکمن ها براي اين منظور چراغ ها را روشن کرده و پنجره ها را باز مي کنند تا هواي تازه بهاري داخل شود و برکت افزون تر گردد و بزرگ خانواده، قرآن را بوسيده و تلاوت مي کند تا سال جديد سالي پربار و پربرکت و همراه با تندرستي، خوشي و موفقيت باشد. در خاتمه تلاوت قرآن کريم و دعاي خير، بقيه اعضاي خانواده دست ها را به صورت کشيده آمين مي گويند.

در اين روز تمامي اعضاي خانواده غسل کرده و لباس نو مي پوشند و دو رکعت نماز شکر به جاي مي آورند. خانواده ها در آغاز سال نو به زيارت اهل قبور مي روند و با قرباني کردن گوسفند و دادن صدقه و شکرانه از خداوند حاجت مي طلبند. ترکمن ها نوشيدن از آب اولين باران نوروزي را نيکو و آن را نشانه سلامتي و خوش يمني مي دانند. اگر زني در اين روز فرزندي ذکور به دنيا مي آورد نامش را نوروز ، نوروز گلدي ، ياز گلدي ، ياز بردي ، ياز جان ، و ... اگر دختر بود تازه گل ، گل بهار ، ايلکي آي ، گل جهان ، ياز گل ، اوغون ياز و... مي گذاشت. ضمناً يکسري از آداب و رسوم که از دوران هاي قبل به يادگار مانده و در حال حاضر کمرنگ شده، عبارتند از: اسب دواني، کشتي گيري، پرش براي گرفتن دستمال از بلندي مسابقه خروس جنگي و شاخ زني ميش ها، تاب بازي بچه ها و ديد و بازديد براي تبريک عيد ( افشاري، 1379، 11 - 12 ).

در زمينه اعياد مذهبي نيز ترکمن ها مانند سراسر ايران براي دو عيد فطر و قربان اهميت ويژه اي قائل هستند و براي آن جشن هايي برپا مي کنند. عيد فطر را آرازا بايرام و عيد قربان را قربان بايرام مي نامند و در اين روز لباس هاي نو مي پوشند. ترکمن ها پيش از عيد خانه تکاني کرده و در روز عيد با شيريني از مهمانان پذيرايي مي کنند. جوانان در اين روز ابتدا به ديدن بزرگ ترها رفته و فرا رسيدن عيد را به آن ها تبريک مي گويند. پسران و دختران خردسال در روز عيد به شادي پرداخته و بيرون مي روند و با طناب تاب مي بندند و بازي مي کنند. ( عسگري خانقاه و کمالي، 1374، 158 ).

آرازا بايرامي يا عيد فطر، نوعي جشن ملي و مذهبي براي ترکمن ها و يادآور سنت ها و آيين هاي قديمي و پرپيشينه ترکمن بوده است. ترکمن ها مثل همه مسلمانان روزه گرفتن روز عيد فطر- اول ماه شوال- را حرام مي دانند ( اعظمي راد، 1382، 228 )، دو سه روز قبل از عيد به تدارک و استقبال عيد فطر مي روند و روزهايي با نام ايکر و قوقون دارند که در يکي از اين روزها برنامه نظافت و تميزي خانه و شستشوي پوشاک را انجام مي دهند و در روز ديگر پوسيق مي پزند و بين همسايه ها توزيع مي کنند. چند روز مانده به وداع با ماه رمضان، زنان و دختران ترکمن با شور و شوق تمام به پختن انواع شيريني و کيک هاي ترکمني و غيرترکمني مي پردازند.

يکي از معروف ترين شيريني هاي ترکمني تاتارچورک است.

هم زمان با عيد فطر و قبل از طلوع آفتاب، مردان در هر گروه سني به عيدگاه مي روند. عيدگاه که مکاني وسيع است در خارج شهر قرار دارد در روز عيد، از دور و نزديک به اين مکان مي آيند و در صفوف فشرده و منظم، خطبه هاي نماز عيد را مي شنوند و سپس دو رکعت نماز عيد مي خوانند. ( اعظمي راد، 1382، 228 ). در اين روز در خانه هر ترکمني متناسب با توان مالي صاحب خانه سفره عيد چيده شده و در خانه ترکمن به روي همه باز است. سفره هاي عيد فطر در ديار ترکمن تا سه روز بعداز عيد مذهبي فطر پابرجاست و اين جشن ملي و مذهبي که با به جا آوردن نماز فطر و شکرانه ماه روزه آغاز مي شود تا چند روز ادامه مي يابد.

از ديگر رسم هاي مهم در اين روز عيدي دادن بزرگ ترها به کوچک ترهاست. علاوه بر اين ترکمن ها بسته به توان مالي، در روز عيد، لباس نو مي پوشند و البته اين نو کردن فقط به ظاهر و صورت محدود نمي شود بلکه پيمان نو کردن سيرت را نيز با خود مي بندند. در اين روز با تأسي از فرامين و آموزه هاي ديني، کدورت ها را مي بخشند و اميد بهتر زيستن و بهتر بودن تقويت مي شود.

ترکمن ها در عيد قربان مراسم خاصي دارند. آن ها مراسم کِر و قوقن را همچون ماه مبارک رمضان در ماه مبارک ذي الحجه برگزار مي کنند. در روز هشتم ذي الحجه مراسم کِر و در روز نهم نيز مراسم قوقن را به جا مي آورند. سپس، در شب عيد قربان، حمام مخصوص مي گيرند که به قربان شورا معروف است. آنگاه در روز دهم ذي الحجه و قبل از طلوع آفتاب به عيدگاه، مي روند و پس از شنيدن خطبه هاي عيد، نماز آن را در دو رکعت برگزار مي کنند پس از بازگشت از عيدگاه، مراسم قرباني کردن را برگزار مي کنند که معمولاً يک گوسفند براي هر شخص متأهل است که توان قرباني کردن را دارد. گاهي نيز به جاي گوسفند به طور اشتراکي گاو يا شتر قرباني مي کنند که در اين صورت تعداد شرکا نبايد از هفت نفر بيشتر باشد. ترکمن ها عيد قربان را سه روز جشن مي گيرند و در بعد از ظهر روز اول گوسفند قرباني کرده و گوشت آن را براي خانواده هاي ترکمن مي فرستند ( اعظمي راد، 1382، 228- 229 ).

روز عاشورا هم نزد ترکمن ها جايگاهي ويژه دارد. اگرچه ترکمن ها مانند شيعيان در اين روز سينه زني نمي کنند اما با برگزاري آيين هاي مخصوص، مراتب اخلاص خود را به امام حسين ( عليه السلام ) و اهل بيت نشان مي دهند و آيين هاي خاصي براي اين روز دارند. از جمله آيين صدقه دادن، ممنوع بودن هر نوع جشن و شادي، خواندن نماز روز عاشورا. ترکمن ها عادت دارند ظهر عاشورا صدقه بدهند. با تدارک نهار ظهر، از بزرگان و ريش سفيدان و به طور کلي از اهل محل دعوت مي کنند تا در مراسم نهار و نماز روز عاشورا شرکت نمايند. در اين مراسم، روحاني محل در خصوص واقعه کربلا سخنراني مي کند و بعد از مراسم، نيايش به عمل مي آيد. بعضي از خانواده ها انواع نان و آش محلي را تهيه کرده و آن را در غروب روز تاسوعا به مسجد مي برند تا نمازگزاران ضمن خوردن نان و آش نذري براي امام حسين ( عليه السلام ) و شهيدان کربلا دعا کنند. همچنين در روزهاي تاسوعا و عاشورا مردم ترکمن صحرا از برگزاري مجالس شادي خودداري مي کنند. مؤمنان از امام حسين ( عليه السلام )، و يارانش در واقعه کربلا ياد مي کنند و براي شادي روح آن شهيدان دعا مي خوانند و صدقه مي دهند و انفاق مي کنند. همچنين ترکمن ها عادت دارند در روز عاشورا نماز نافله بخوانند و ثواب آن را به روح امام حسين ( عليه السلام ) هديه کنند و اميد دارند که شفاعت ايشان نصيب حال آنان نيز گردد ( جرجاني، 1384، 19- 20 ).

آداب و رسوم

ترکمن ها به لحاظ کثرت آداب و رسوم در زندگي روزمره که ناشي از فرهنگ اسلامي و ملي است، داراي فرهنگي بسيار غني هستند. آن ها با برخورداري از پيشينه فرهنگي بسيار قديمي، تقريباً براي هر مناسبتي مراسم خاصي دارند.

$ آداب و رسوم ماه مبارک رمضان

ماه مبارک رمضان در ميان مسلمانان سراسر دنيا و نيز ايران از جايگاهي ويژه برخوردار است. اين ماه را که نهمين ماه از تقويم هجري قمري است. عرب ها شهر الصيام يا شهر الرمضان ، ترک ها اوروج ( يا احتمالا عروج ) و ترکمن ها اورازا ( احتمالاً تغيير يافته کلمه روزه است ؟) و يا رمضان مي نامند. اين ماه در ميان ترکمن ها جايگاه والايي دارد و فرا رسيدن آن باعث خوشحالي هر فرد ترکمن مي شود. شعر شاعر شهير ترکمن مختومقلي فراغي، حاکي از اهميت اين ماه نزد ترکمن هاست.

بيل نگ دورت پاصليندا، اون ايکي آيدا

رمضان ديرلر آيينگ ياغشي سين

ترجمه: از بين چهار سال و دوازده ماه، رمضان مي آيد و آن بهترين ماه است.

در اين ماه ترکمن ها، از مرد و زن تا پير و جوان و نوجوانان، با شور و شوقي عجيب، غير از به جاي آوردن فرايض، در تمامي مراسم ويژه اي که در اين ماه برگزار مي شود شرکت مي کنند. رمضان، همه شهرها و آبادي ها را پر از شور و هيجان مي کند. ترکمن ها حداقل يک هفته قبل از حلول ماه مبارک رمضان، مقدمات ورود به اين ماه پرفيض را فراهم مي آورند. زنان بيشتر از ساير روزها خانه را نظافت کرده و مردان نيز مانند ساير نقاط کشور، خواربار و ملزومات مورد نياز اين ماه را خريداري مي کنند. غباررويي مساجد در آستانه ماه مبارک رمضان که در نقاط مختلف کشور رايج است در بسياري از مناطق ترکمن نشين نيز رسم است و زنان و دختران ترکمن، آخرين جمعه قبل از حلول ماه رمضان، به شکل دسته جمعي، مسجد محل خود را نظافت مي نمايند. برخي از خانواده ها نيز سجاده هايي از جنس قاليچه و نمد را که به آن نمازليق مي گويند، به مسجد محل خود اهداء مي کنند.

ترکمن ها تلاش مي کنند براساس آموزه هاي اسلامي با دلي بي کينه وارد ماه مبارک رمضان شوند. لذا پيش از آغاز اين ماه مبارک، ريش سفيدان هر محله که به آن ها ياشي اولي مي گويند بنا به ابتکار خود، افرادي از محل را که با هم کدورتي دارند، بدون اطلاع يکديگر براي صرف چاي به خانه دعوت مي کنند و آن ها را آشتي مي دهند. هلال ماه رمضان ( آي گؤرمک ) هيجان خاصي با خود مي آورد. ترکمن ها عقيده دارند هر کس زودتر از بقيه هلال ماه را ببيند، علاوه بر افزايش بينايي، ثواب بيشتري مي برد. براي همين منظور عصر شب هاي آخر ماه شعبان، نگاه بيشتر مردم ترکمن به سمت مغرب آسمان است تا شايد هلال ماه را رؤيت کنند. همچنين مردم براي ديدن هلال ماه و حلول ماه مبارک رمضان به بالاي ارتقاعات و پشت بام ها مي روند تا اين توفيق نصيبشان گردد. فردي که هلال ماه را مي بيند، آيه شريفه 189 سوره بقره را قرائت مي کند و با خوشحالي و صداي بلند رؤيت ماه را به ديگران اعلام مي دارد. رسم بر اين است که هر فرد ترکمن، چه آن ها که در همان شب، ماه را مي بينند و چه آن ها که در شب هاي ديگر آن را رؤيت مي کنند، به محض ديدن ماه، دست خود را به سمت آن دراز مي کرد و به پيشاني مي سايند و اين کار را سه بار تکرار مي کنند و مي گويند گلجک ئيلا خداي يتيرسين ، يعني: خداوند ديدن اين ماه را در سال آينده نيز قسمت ما نمايد. هر چند شب قدر دقيقاً مشخص نشده است ولي در بين ترکمن ها از قديم الايام و با استناد به شواهدي که فقهاي ترکمن بيان مي کنند، اين مراسم در شب بيست و هفتم ماه مبارک رمضان برگزار مي شود. ترکمن ها معتقدند که در اين شب، دو پيامبر الهي يعني حضرت خضر و حضرت الياس ظاهر مي شوند و هر کس با آن ها برخورد کند، خوشبخت مي شود لذا مراسمي در اين شب برگزار مي شود. در شب هاي آخر ماه مبارک رمضان ترکمن ها با تأسي به اين حديث شريف رسول اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) که هر کس با آغاز ماه مبارک رمضان خوشحال و با اتمام آن محزون و غمگين شود، بهشت بر او واجب مي شود، در مساجد آواي حزن انگيز الوداع و الفراق يا شهر رمضان سر مي دهند و روزه داران ترکمن، محزون از ايام رو به پايان ماه ميهماني خدا، براي قبولي طاعات و عبادات دست به دعا و نيايش برمي دارند.

پرداخت فطريه از ديگر مراسم مذهبي است که معمولاً در چند روز آخر ماه رمضان و تا قبل از نماز عيد انجام مي شود. در فقه اهل سنت، پرداخت فطريه واجب است و به گفته علما، معمولاً مقدار معيني از قوت غالب مردم، مبناي پرداخت آن است. بر همين اساس، در بين ترکمن ها مبناي پرداخت فطريه غالباً گندم است که مبلغ ريالي آن از سوي علما تعيين و اعلام مي شود. بنا به اعتقاد علماي ترکمن، پرداخت فطريه با آغاز ماه مبارک رمضان جايز است و وقت واجب براي پرداخت آن، تا قبل از اداي نماز عيد فطر است. پرداخت فطريه اهميت خاصي در بين ترکمن ها دارد. علماي ترکمن براي هر عضوي از خانواده، مبلغي را تعيين مي کنند و هر خانواده محاسبه نموده و آن مبلغ را به مسکينان و افراد نيازمند مي رساند.

رسومات ازدواج

در ميان ترکمن ها مراسم ازدواج متعلق به خانواده داماد نيست بلکه به تمامي افراد اوبه تعلق دارد ( اوي به خانواده ترکمني اطلاق مي گردد و به چند اوي که در کنار هم قرار مي گيرند و کوچک ترين واحد اقتصادي و اجتماعي ترکمن را تشکيل مي دهند اوبه مي گويند ). اين جمع ميزبان مراسم عروسي مي شوند و کليه کارها و مسئوليت ها و نيز قسمتي از مخارج بين اهالي اوبه سرشکن مي شود که به اين نوع مشارکت و همکاري در اصطلاح محلي ياوار Yavar مي گويند که اين به معني تعاون و همکاري است ( جرجاني، 1382، 42- 43 ).

ازدواج در ميان ترکمن ها قوانين و رسوماتي دارد که بسياري از آن ها با رسوم ساير مناطق ايران با وجود برخي تفاوت ها، مشترک است.

- ترکمن ها همچون ديگر گروه هاي مسلمان، ازدواج با محارم شامل والدين، برادران و خواهران- تني و ناتني، برادران و خواهران رضاعي، زن پدر و زن پسر را حرام مي دانند.

- مرد ترکمن مجاز است با دختر يا زن غيرترکمن ازدواج کند.

- زن يا دختر ترکمن مجاز نيست با مرد يا پسر غيرترکمن ازدواج کند ( اگر چه درسال هاي اخير با توجه به عوامل مختلف اجتماعي مانند همسايگي با غيرترکمنان و يا تحصيل در دانشگاه اين اتفاق به ندرت رخ داده است ).

- ترکمن ها، داماد را کورک / کوراکن و عروس را گِلين مي نامند.

- اگر زني بيوه شود حق دارد يک سال در سوگ شوي خويش بنشيند. بعد از يک سال، پدر و مادر يا برادران، حق دارند دوباره او را شوهر دهند.

- در زمان سابق مراسم عروسي ميان ترکمن ها بسيار ساده بوده و عروس تنها با يک شتر يا يک ارابه گاوي يا اسبي که روي آن کجاوه بسته بودند، همراه با تعدادي از اقوام به خانه شوهر مي رفت. حال آنکه امروزه اين مراسم بسيار مجلل شده است ( اعظمي راد، 1382، 29- 30 ).

مراحل ازدواج در ميان ترکمن ها قابل توجه است. برخي از اين مراحل عبارتند از:

ثوز آتماق:

در اين مرحله، پسر، دختري را براي زندگي مشترک خود مي پسندد. سپس درباره دختر و خانواده او تحقيق مي کنند. بعد از تحقيق و مورد تأييد بودن، چند تن از نزديکان پسر مانند مادر، خواهر، عمه و خاله به خانه دختر مي روند. صاحب خانه پس از پذيرايي، خطاب به ميهمانان مي گويد: گلمه ديکدن خير آل دييپ ديرلار ؛ خوب، بفرماييد، چه خبر؟ و اگر خانواده دختر جمله فوق را نگويد، سر گروه خواستگار، همان جمله را بر زبان مي آورد و صاحب خانه با شنيدن خبر خواستگاري با خنده مي گويد: اگر خدا قسمت کند. ان شا ء الله. اما اجازه بدهيد ما هم تحقيق کنيم . سپس براي جواب فرصت مي خواهد.

ثوز آلماق:

بعد از مرحله اول، خانواده دختر کار تحقيق را شروع مي کند. مدت اين تحقيق ممکن است چند هفته يا چند ماه طول بکشد و زني که نماينده خانواده پسر است، هر از چند گاهي نظر خانواده دختر را جويا مي شود. سرانجام در صورت رسيدن به جواب مثبت به خانواده پسر مژده مي دهد و مي گويد: ثوزيمي آلديلار ؛ سخنم- يعني سخن خواستگاري - پذيرفته شد.

قاپي آچماق:

مرحله آشنايي مقدماتي است. در اين مرحله مادر، خواهر، زن عموها و زن برادرهاي داماد با اعضاي خانواده عروس آشنا مي شوند. براي اين منظور خانواده داماد با چند بسته شيريني به خانه پدري عروس مي روند. تاريخ مرحله بعد که نامزدي مقدماتي است در اين روز تعيين مي شود.

دوز دادشماق:

همان بله برون است. دوز دادشماق يعني نان و نمک يکديگر را خوردن و نمک گير يکديگر شدن که نشان از حرمت نان و نمک در نزد ترکمن ها دارد. در اين مرحله که مرحله مقدماتي نامزدي است و بدون حضور دختر و پسر انجام مي شود، فقط زن هاي دو خانواده شرکت دارند. دراين روز طرف داماد هدايايي- که معمولاً به شرح زير است- را که براي عروس آينده خود آورده تقديم مي کند. يک تخته روسري ترکمني به نام يايليق، يک تخته روسري گلدار به نام چارقد ( در قديم به جاي چارقد از يک نوع روسري ابريشمي بافت ترکمن به نام چأشو/ چادر شب استفاده مي شد)، يک قواره پارچه پيراهني، دو ظرف نان روغني به نام هاي قاتلاما، پشمه . خانواده دختر نيز بخشي از نان هاي روغني را- که خانواده پسر آورده است- به عنوان تبرک بين حاضرين تقسيم مي کند. اين مراسم بعد از ساعتي- که با کف زدن ها و شادي کردن ها همراه است- خاتمه مي يابد و در همين زمان، تاريخ نامزدي رسمي دختر و پسر تعيين مي گردد.

آداماق:

مرحله اول نامزدي رسمي و به معني ناميدن يا دختر و پسر را به نام هم کردن است. در اين مرحله که زنان دو طرف شرکت دارند، بزرگ تر خانواده داماد، نخي باريک و سياه و سفيد را که به هم تابيده اند به گردن دختر حلقه مي کند. اين نخ را که آلاجايوپ مي گويند، نشانه يکي شدن دو شخصيت متضاد يعني پسر و دختر و توافق آن ها براي زندگي مشترک با حذف تضادهاي رفتاري است. بعد از اين مراسم، دختر را آداوغلي مي خوانند، يعني دختري که نامزد دارد.

مال کسشمک:

در اين مرحله که همان مرحله تعيين ميزان مهريه است، طرف داماد، زمان مجلس تعيين مهريه را به طرف عروس خبر مي دهد و سپس با چند تن از نزديکان خود نظير پدر يا برادر بزرگ و ... به منزل عروس مي روند. خانواده عروس نيز متقابلاً چند تن از نزديکان خود را دعوت کرده و در اين مجلس پس از پذيرايي با شيريني و ميوه از قصد و نيت مهمانان سؤال مي شود.آن ها نيز قصد خود را که آگاهي از ميزان مهريه است بيان مي کنند و پس از چانه زدن ها بر سر ميزان مهريه بين دو طرف، سرانجام به وجه غالب در بين مردم رضايت مي دهند. وجه مهريه در روز عروس کشان ( کجوه يا پاتختي ) يا - بنا به توافق، چند روز يا چند هفته قبل - البته همراه با عقد رسمي به صورت نقد به خانواده عروس پرداخت مي شود.

قودابولماق:

همان مراسم خنچه بردن است و مرحله دوم نامزدي محسوب مي گردد و يک يا چند روز و گاهي چند هفته قبل از جشن عروسي برگزار مي شود. در اين مراسم، عده اي از زنان خانواده داماد با قرار قبلي و با هداياي براي خانواده عروس، جهت اجراي مرحله دوم نامزدي به خانه پدر عروس آينده خود مي روند و با اين عمل، قرابت سببي را صورتي رسمي تر مي دهند.

اوربا يايراتماق:

يک روز قبل از مراسم قودابولماق، مادر داماد جشن کوچکي با حضور زنان فاميل و همسايه ها ترتيب مي دهد و از آن ها مي خواهد او را در پختن نان روغني قاتلاما ياري دهند. در اين جشن کوچک که آن را اوربا يايراتماق مي نامند، هر کس کاري انجام مي دهد و پس از اتمام کار، تعداد 12 قرص نان براي بردن به خانه عروس کنار مي گذارند و تعدادي نيز بين زنان حاضر به عنوان تبرک تقسيم مي کنند.

ثاغت بل لِ مک:

اين سنت، مراسم مختصري است در خانه پدري عروس که در آن، زنان دو خانواده ( معمولاً مادر، خواهر، زن برادر عروس و زن برادر داماد )، تاريخ و روز عروسي را تعيين مي کنند. اين روز حتماً بايد يکي از روزهاي سعد باشد. ترکمن ها روزهاي هر ماه قمري را که عدد آخر آن به 7 يا 9 ختم شود، از روزهاي سعد مي دانند که براي انجام اعمال خير در نظر گرفته مي شود. اين روزها را اصطلاحاً ثاغتلي گون مي گويند.

مصايب ( مصاحب ):

همان ساقدوش است؛ جواني است هم سن داماد و نزديک ترين دوست او. در گذشته- حدود 40 سال پيش- مخارج شب عروسي که پذيرايي از دوستان داماد است به عهده مصايب بود و خانه پدري اين دوست را به عنوان محل پذيرايي، مصايب جاي مي گفتند. اما امروزه، جوان ترکمن، رأساً مخارج شب عروسي را عهده دار مي شود و پذيرايي از دوستان را همراه با پذيرايي پدر و مادر خود از دوستان و آشنايان، در خانه پدري برگزار مي کند. زمان اين پذيرايي شب قبل از عروسي است. در اين شب بعد از صرف شام، کساني که مايل به کمک نقدي باشند، مبلغ مورد نظر خود را به نماينده داماد مي پردازند و او هم نام کمک کنندگان و مبلغ کمک را در دفتري ثبت مي کند تا داماد نيز در آينده جبران کند. بزرگ ترها اين مبلغ را رأساً به پدر و مادر داماد تقديم مي کنند. بعد از صرف شام و جمع آوري کمک مالي، مراسم جشن و سرور آغاز مي شود که با ساز و آواز و ... همراه است. اين مجلس تا نيمه شب ادامه دارد و در ضمن آن، ساعت عروس کشان را که معمولاً ساعت 9 يا 10 روز بعد است به ميهمانان اعلام مي کنند تا کساني که مايلند، در کاروان عروس و عروس کشان شرکت کنند.

بِ وورچي:

ب وور به معني گوشه و چي پسوند صفت ساز است به معني صاحب و دارنده و اصطلاحاً به زني مي گويند که معتمد خانواده عروس - در خانه عروس - و داماد- در خانه داماد- است. وي در گوشه از اُي ( آلاچيق ترکمني ) يا اتاق ( نزديک جانشين ها ) مي نشيند در حالي که صندوق چوبي، پيش رو دارد و ضمن تحويل گرفتن هداياي مدعوين- که عمدتاً زن هستند- متقابلاً هدايايي تقديم مي کند که بيشتر حالت تبرک دارد تا ارزش مادي و نزد ترکمن ها بسيار ارزشمند است.

کُجه وه ( کجاوه ):

کجه وه در گذشته هاي دور، اتاقکي بود از جنس پارچه هاي رنگين و معمولاً چهل تکه که آن را بر روي شتر يا گاري ( اسبي- گاوي ) نصب مي کردند و از دورن و برون مي آراستند. از اين اتاقک براي انتقال عروس و ينگه هاي او به خانه داماد استفاده مي شد و از سقف آن زنگي از نوع جرس، شبيه ناقوس کليسا مي آويختند تا بر اثر حرکت شتر يا گاو به صدا درآيد. صداي زنگ، بيانگر جشن و سرور و عروس کشان بود. اما امروزه کجه وه اتومبيل هاي آخرين مدل است که با گل و گياه و نوارهاي رنگين تزئين مي شود و مرکب از دو دستگاه است، يکي مخصوص عروس و دو تن از ينگه هاي او، ديگري مخصوص داماد و دوستانش.

مراسم کُشتي ( گورشمک ):

در مراسم کشتي که داور آن را امين مي نامند کسي که زانوي رقيب يا کتف او را به خاک برساند، برنده مسابقه است و از دست ريش سفيدان محل، جايزه مي گيرد. به اين جايزه بايراق گفته مي شود. قبل از کشتي، روحاني محل، آياتي از قرآن کريم را تلاوت مي کند و مردم آمين مي گويند. اين مراسم در گذشته هاي دور، بسيار مرسوم بوده است.

مراسم اسب دواني:

اسب دواني که امروزه خيلي به ندرت، آن هم در روستاها و در سطحي ابتدايي برگزار مي شود، از مراسم ديدني در عروسي ترکمن هاست.

الدش ديرمه:

که همان مراسم دست به دست دادن عروس و داماد است. در اولين روز ورود عروس و بعد از پايان مراسم عقد، در حضور جمعي از زنان دوطرف، دست عروس را در دست داماد مي گذارند. در ضمن اين مراسم، زني از نزديکان داماد، اشعاري را با صداي بلند و آهنگين مي خواند که متضمن مسئوليت هاي دو طرف ( عروس و داماد ) در زندگي مشترک است.

اوجه آش:

بعد از مراسم الدش ديرمه، مراسم اوجه آش برگزار مي شود و آن، صرف چکدرمه ، غذاي سنتي ترکمن است که با برنج و گردن گوسفند تهيه مي شود و مخصوص عروس و داماد است. در اين مراسم عروس و داماد به دهان يکديگر لقمه مي گذارند و در پايان مبلغي پول به عنوان هديه عروس و داماد براي آشپزباشي در داخل ظرف مي گذارند ( اعظمي راد، 1382، 29- 61 ).

آداب غذا خوردن

مانند اکثر مناطق ايران، آداب غذا خوردن ترکمن ها منبعث از آموزه هاي اسلامي است. ترکمن ها پيش و بعد از غذا، دست خود را مي شويند. آن ها معمولاً روي زمين غذا مي خورند و سفره اي پهن مي کنند که به آن ساچاق گفته مي شود و نان توي آن مي گذارند. زنان و مردان جداگانه غذا مي خورند ( عسگري خانقاه و کمالي، 1374، 127 ). از عادات بسيار ارزشمند ترکمن ها اين است که قبل از شروع به خوردن غذا بسم الله مي گويند و بعد از هر غذا، بزرگ يا پيرترين فرد خانواده آياتي از قرآن کريم را تلاوت مي کند و بقيه به شکرانه اين نعمتي که نصيبشان شده است، آمين مي گويند و اگر صرف غذا با حضور جمعي از دوستان و آشنايان و اقوام باشد- که معمولاً در مراسمي مانند سوگواري، جشن ها و اعياد مذهبي چنين است- از روحاني محل تقاضا مي کنند که دعاي سفره را بخواند. اين دعا حتماً آياتي از قرآن کريم است.

خوراک ترکمن ها با توجه به نوع زندگي، اشتغال و محل سکونت، برخي همگاني است و برخي نيز با خصوصيات ويژه اي، خاص مردم ترکمن است ( اعظمي راد، 1382، 112 ). خوراک اصلي ترکمن ها نان است. ترکمن ها لبنيات، تخم مرغ، گوشت، ماهي و برنج نيز مصرف مي کنند. ترکمن ها از چاي به ويژه از چاي سبز زياد استفاده کرده و چاي مانند نان براي آن ها اهميت خاصي دارد. ترکمن ها در آشپزي خود، گوجه فرنگي، پياز، سيب زميني و سير به ميزان کافي مصرف مي کنند. غذاهاي ترکمني عموماً از گوشت گوسفند يا ماهي تهيه مي شود ( عسگري خانقاه و کمالي، 1374، 125- 127 ).

زنان ترکمن در تهيه غذاهاي خوشمزه محلي شهرت و مهارت دارند. اين غذاها با توجه به امکانات و مقدورات آنان تهيه مي گردد و مهم ترين غذاهاي ترکمني که از قديم بين آنان معمول بوده و هنوز هم مي پزند، عبارتند از: سوزمه که همان پلو آب کشيده معمولي است که با گوشت و خورشت مصرف مي شود ( جرجاني، 1382، 28 ) قاتق لش ( Qateglesh) که از گوشت و مقدار کمي برنج درست مي شود. آن ها همچنين در تمام مراسم خود، برنج را با گوشت و يا ماهي مي پزند و به آن پلاو ( Plaw ) مي گويند. چکدرمه (Chekderme) نوعي پلو با گوشت است که براي ميهمانان و نيز در مراسم مي پزند که گاهي نيز کشمش و يا دانه انار به آن اضافه مي کنند ( عسگري، خانقاه و کمالي، 1374، 125- 127 )

آداب تولد فرزند

به دنبال تولد فرزند، پدر بزرگ به فکر ايجاد خانه اي مجزا براي فرزند خود و خانواده او مي افتد و بدين ترتيب يک خانواده به آبادي و محل اضافه مي شود. پس از اينکه فرزند متولد شد، با خبر کردن قابلمه محلي، زنان و بچه هاي فاميل نزديک ترين افراد فاميل را آگاه کرده و مژدگاني مي گيرند. چنانچه فرزند پسر باشد قابله مي گويد يک مشت به نيروي خانواده اضافه شد و اگر دختر باشد مي گويد ثروتمند شديد. پس از شستشو دادن نوزاد بلافاصله روحاني محل را دعوت مي کنند تا در گوش نوزاد اذان بگويد و معتقدند که نوزاد براي اولين بار که بانگ الله اکبر را مي شنود آروز مي کند يک مسلمان با ايمان از دنيا برود. از اين پس فاميل با پختن نان و شيريني مخصوص و تهيه هداياي لازم از جمله لباس، پارچه، وسايل بازي کودک، پول و غيره نزد نوزاد مي آيند و با ريختن سکه و نقل بر سر جمعيت، همه شادي مي کنند. با ديدن بچه اگر پسر باشد مي گويند : صالحي سندان بولسن؛ ياشي اوزاق بولسن ( يعني از صالحان باشد؛ عمرش طولاني باشد )، اما اگر نوزاد دختر باشد مي گويند : باختي آچيق بولسن، ياشي اوزاق بولسن (يعني بخت و اقبالش بلند باشد؛ عمرش طولاني باشد ).

از ديگر مراسم مربوط به تولد نوزاد آن است که زير بالش نوزاد قرآن مي گذارند که نشانه اعتقاد وي به اسلام و پيروي از مفاهيم قرآني است ( جرجاني، 1382، 45- 46 ).

مراسم متوفي

ترکمن ها براي مردگان خود مراسم خاصي دارند که با مراسم ساير اقوام ايراني شباهت هاي زيادي دارد. فاتحه که ترکمن ها به آن آيات اوکاماق مي گويند، پس از پايان يافتن مراسم دفن در سکوت، خوانده مي شود. پس از آن، يکي از نزديکان متوفي رو به حضار کرده و با ذکر وصي، اعلام مي کند که هر کس بدهي و يا طلبي از متوفي دارد، به وصي مراجعه نمايد.

همچنين رسم است که پس از خواندن نماز ميت و خاکسپاري، پيش نماز با صداي بلند و با ذکر نام متوفي، از حضار سؤال مي کند: فلاني نأهيلي آدام دي؟ ( يعني فلاني چگونه آدمي بود؟ ) که در پاسخ همه حضار مي گويند: اونگات قووي آدام دي ( يعني آدم خوبي بود ). اين سؤال و جواب سه بار تکرار مي شود.

معمولاً در بين ترکمن ها سوم، هفتم، چهلم، صدم و سال متوفي را مراسم مي گيرند و نذري مي دهند که به آن صدقه مي گويند اين روزها را به ترتيب اوچي ، يدي سي ، قيرقي ، يوزي و ييلي مي نامند. صاحب عزا و نزديکان و حتي همسايگان متوفي، حداقل تا مراسم چهلم متوفي، هيچ سازي و يا آهنگي را گوش نمي دهند و جشن عروسي برپا نمي کنند. صاحبان عزا و نزديکان متوفي، تا روز چهلم، ريش و سبيل خود را نيز نمي تراشند. تا سوم متوفي، رسم است که در آن خانه غذايي پخته نشود و دراين مدت، همسايگان متوفي براي بازماندگان و صاحب عزا، غذا درست مي کنند.

ترکمن ها هيچ گاه پشت سر فرد متوفي غيبت نمي کنند و اين امر را گناهي بزرگ مي دانند وهنگامي که سواره يا پياده از کنار قبرستان عبور مي کنند، در حال گذر، فاتحه اي خوانده و دست به صورت خود مي کشند. اين رسم به قدري مورد تأکيد است که حتي آن ها که خواندن فاتحه را نمي دانند، به نيت قلبي، به هنگام گذر از قبرستان، دست به صورت خود مي کشند و از خداوند براي اموات، طلب رحمت و آمرزش مي کنند.

سوگواري زنان مخصوصاً در هفت روز اول همراه است با گريه و زاري و خواندن اشعاري در رثاي متوفي است که به ياث قوشغي لار معروف است. ياث قوشغي لار انعکاس احساسات و عواطف زناني است که با متوفي نسبت فاميلي يا رابطه خانوادگي بسيار نزديک دارند ( اعظمي راد، 1382، 105- 107 ). گرچه اشعار مربوط به مرثيه خواني با حزن و اندوه همراه است، اما اين نوع شعر ضمن داشتن ظرافت و جوهر شعري، از محتواي غني برخوردار است. نوع اشعار که زنان عزادار و سوگوار، به طور انفرادي يا دسته جمعي مي خوانند اغلب دو بيتي است و پايان هر دو بيتي نيز به اي واي ختم شده و در آخر نيز به گريه و شيون دسته جمعي منتهي مي شود.

با نگاهي به محتواي اشعار مرثيه خوانان به خوبي مي توان دريافت که زن عزادار چه نسبتي با متوفي دارد و او چگونه و در چه سني وفات يافته است. ترکمن ها عباراتي را براي عرض تسليت به صاحب عزا به کار مي برند که مانند ساير نقاط کشورمان عموماً با درخواست غفران الهي براي متوفي و صبر و بردباري براي بازماندگان همراه است، مانند: الله رحمت اتسين ( خدا رحمت کند )، ايمانلي بولسون يا ايماني همرا بولسون ( ايمان بدرقه راهش باد ) و ر وحي شاد بولسون ( روحش شاد باشد. )

منبع مقاله :

يوسفي، جعفر، (1391)، قوم ترکمن، تهران: نشر اميرکبير، چاپ اول.

 


منبع: rasekhoon.net

 

 

 

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : ترکمن , نژاد زرد , مراسم ترکمن ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184370
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.