واحد گردشگری تبیان زنجان- بقعه آقا سيد حسين کيا که زمان بنايش به 700 سال پيش ميرسد، روزهاي خوشي ندارد. اين بنا که 13 سال پيش با شماره 2045 در فهرست ميراث ملي به ثبت رسيد، تيغ تيز مرمتهاي غيراصولي را بر پيکر خود احساس ميکند.
بقعه آقاسيد حسين کيا در راسته ماهي فروشان و در جنب سماک کوچه در محله فشکالي در بافت قديم شهر لنگرود قرار دارد. اين بنا شامل اتاق حرم و ايوان هاي جانبي آن بوده كه امروزه دورتادور ايوانها با ديوار محصور شده و جز ايوان ورودي، ايواني باقي نمانده است. آزاره ديوارهاي حرم و ايوانها نيز با كاشي كاري عصر ايلخاني، صفوي و قاجار پوشيده شده است.
درهاي بقعه از قدمت زيادي برخوردارند و داراي كتيبه با آيات قرآني و ادعيه هستند. اتاق حرم داراي گنبد و ضريح مشبك است. دورتادور ديوارهاي ايوان منقوش به نگارههاي مذهبي است كه واقعه كربلا را حكايت ميكنند. اين اثر در تاريخ 11/4/1377 با شماره ثبت 2045 بهعنوان يکي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.
احمد بركاتي متولي و مسئول هيئت امناي بقعه آقا سيد حسين در خصوص تاريخ اين بنا گفت: « اين بنا به نام بقعه آقا سيد حسين كيا است. وي از فرزندان سيد علي کيا و از نوادگان امام موسي کاظم (ع) بوده و شجره او به امام زين العابدين(ع) ميرسد و اين شجره نامه به صورت مكتوب در اين بقعه موجود است.»
وي به وجود يك بناي قديمي در محل بقعه آقا سيد حسين كه قدمت آن به دوره ايلخاني باز ميگردد اشاره كرد و گفت: « بناي اصلي اين ساختمان قبل از آتش سوزي داراي قدمتي درحدود 700 سال است و معماري همانند بناهاي دوره ايلخاني داشته است. پس از آتش سوزي شهر لنگرود، بناي جديدي در اين مكان ساخته شد كه باني آن حاج حسن از تجار استان گيلان بود. وي به همراه برادر خود علي، بقعه و مسجد آقا سيد حسين را بازسازي كردند.»
با استناد به اين كتيبه موجود در بنا ميتوان گفت بناي مذكور در اين تاريخ توسط شخصي به نام حاج حسن مرمت شده و امروزه نيز بخشي از آن توسط سازمان متولي بازسازي شده و به گفته بركاتي اين بازسازيها شامل ترميم بخشي از نقاشيهاي ديواري، سقف و كله شيريهاي اين بنا ميشود.
چهار سوي شمال، جنوب، شرق و غرب اين ساختمان در گذشته باز بود و دور تا دور آن ايوان قرار داشت ولي پس از سال 1340 براي فراهم آوردن آسايش زوار، دور تادور اين بنا محدود و ديوار كشيده شد و فقط ايوان جنوبي آن كه ورودي بنا به شمار ميرود حفظ شده است.
اصل بنا خشتي بوده و از کاهگل ساخته شده است درحالي كه امروزه به دليل بازسازيهاي غير كارشناسانه تمام ديوارهاي بنا با گچ پوشانده شده و گاه بسياري از تزيينات اين بنا همچون گچبريها و آيينهكاريهاي آن زير اين گچها از بين رفتهاند. به گفته بركاتي برخي از اين آيينهكاريها نيز به دليل توسعهاي كه دراين بنا صورت گرفته از بين رفتهاند.
بازسازيهاي غير كارشناسانه به اينجا ختم نميشود بلكه در بسياري از بخشها همچون سقف گنبدي شكل اين بنا كه درست بالاي بقعه قرار دارد و زير بام سفال پوش مستور مانده است، شاهد هستيم با استفاده از رنگ روغن تمام آنچه كه بويي از قدمت و تاريخ داشت پوشانده شده و ديگر اثري از طاق آجري، کاهگلي كه اين بنا با آن ساخته شده است نيست درحالي كه طاق نماي آن آجر كاري زيبايي داشته ولي امروز زير گچ و رنگ روغن پوشيده شده است.
برخي از اين آثار نيز به دليل كندهكاريها و يادگاريهاي بسياري كه روي آنها نوشته شده بود توسط گچ پوشيده شدهاند. به گفته بركاتي قرار است اين بازسازيهاي غير كارشناسانه كه توسط هئيت امنايي كه در گذشته متولي اين بنا بودهاند انجام شدهاند، توسط كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي تراشيده و احيا شود.
در ايوان ورودي اين بنا شاهد آرك هاي گچي هستيم كه هيچ تناسبي با معماري بناي مذكور ندارد. البته پنجرههايي با شيشههاي آفتابگير حدود 15 سال پيش در ضلع شرقي اين بنا نصب شدهاند كه كمي به سنت نزديك هستند هرچند با معماري بناهاي استان گيلان سنخيتي ندارند.
به گفته متولي بقعه، اطراف بنا با ستونهاي بسيار محكم از چوب آزاد درست شده است كه داراي قدمتي درحدود 200 سال هستند ولي امروزه، ستونهاي ايوان جنوبي با سنگهاي مرمر پوشيده شدهاند و ستونهاي داخلي بنا نيز در ميان گچ پنهان شدهاند و مرمت ستونهاي ديگر توسط چوب نراد انجام شده است. كف بنا كاشي شده و در سقف ايوان ورودي نيز سنگ كار كردهاند اين درحالي است كه سقف داخلي بنا لمبه كوبي است و در آن از چوبهاي واشن استفاده شده است.
بركاتي يكي از دلايل بروز اين مهم را عدم اهميت سازمان ميراث فرهنگي به اين بنا عنوان كرد و گفت: سازمان ميراث فرهنگي چند سالي است كه نسبت به اين بنا توجه نشان داده است و در صدد مرمت اين بنا برآمده.
به گفته بركاتي، كلهشيريهايي كه در سقف بنا قرار دارند و دچار فرسودگي شده بودند توسط سازمان متولي بازسازي شدهاست و نقاشيهايي كه در ضلع شمالي بنا كشيدهشدهاند در حال بازسازي است.
قدمت اين نقاشيها به اواسط دوره قاجاريه باز ميگردد. خانواده بركاتي سيزده نسل است كه به عنوان متولي اين بقعه فعاليت ميكنند. وي به نقل از اجداد خود گفت: «اين نقاشيها قبل از آتشسوزي نيز بودهاند و بعد از آتش سوزي نيز توسط دو درويش مجددا كشيده شدهاند.»
وي در اثبات صحبتهاي خود به كتيبه سنگ نوشتهاي كه در قسمت غربي بقعه قرار دارد اشاره كرد و گفت: «بعد از آتش سوزي تقريبا بخشهايي از اين آثار سالم بودند و چهار سال بعد از آتشسوزي همان آثار را در قسمت غربي بنا نيز نقاشي كردهاند.»
آزاره ديوارهاي داخلي حرم با كاشيهاي شش ضلع قديمي و ازاره ديوار بيروني با كاشيهاي الوان منقوش از گل و پرنده پوشيده سده است . كاشيكاريهايي كه در ضلع جنوبي بقعه قرار دارند از دره قاجار باقي ماندهاند و كاشيهايي كه در ضلع شرقي و شمالي بقعه ديده ميشود كاشيهاي دوره ايلخاني است. درهاي ورودي صحن و حسينيه متصل به آن دو لنگه و داراي كنده كاريهاي ظريف است و آيات قراني به خط خوش بر آنها حك شده است.
سقاخانهاي كه در گوشه حياط اين بقعه قرار دارد با قدمتي درحدود 110 سال به دوره قاجار باز ميگردد و به گفته بركاتي تنها در 10 روز اول ماه محرم در آن باز ميشود و در كاشيكاريها و آنچه كه در اين سقاخانه قرار دارد هيچ دخل و تصرفي نشده است.
در سقاخانه نيز كاشي عصر قاجار با تصاوير بزرگ واقعه كربلا به چشم مي خورد . نقاشي كاشي ها از عبدالله نامي به تاريخ 1320 هـ . ق است.
در نزديكي اين بنا نيز درختي با قدمت 500 سال وجود داشت كه طي سال گذشته توسط شهردار به منظور حرص زدايي بريده شده است.
گرد آوری: گروه گردشگری سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/turism.html