واحد سینما و تلویزیون تبیان زنجان- «حسين رازخدا» با ساختاري گفتوگومحور مهمان مخاطبان راديو گفتوگو در ايام محرم است.
اتاق فرمان استوديوي شماره 4 راديو گفتوگو، اين روزها در اختيار برنامهسازان حسين رازخداست. محمدجواد طالبي (سردبير) ميگويد: تقسيمبنديهاي تاريخي شبهاي محرم در هر شهر قاعدهاي دارد و نامگذاري مرسوم هر يك از روزهاي محرم، از شب حضرت مسلم آغاز ميشود و ما سعي كرديم بر مبناي همين تاريخنگاري كه در هياتهاي قديمي و سنتي موجود بوده، پيش برويم.
حسين رازخدا در 5 بخش آماده پخش ميشود. بخش نخست، بازخواني مقالهاي است به قلم شهيد مرتضي آويني كه با صداي رضا كاشفي اجرا ميشود. بخشي ديگر با نام ريزشها و رويشها با حضور حجتالاسلام والمسلمين احسان بيآزار تهراني روايتگر جنبش فكري و عملي افرادي است كه در ميانه راه به سپاه اباعبدالله(ع) پيوستند و در مقابل از ياراني ميگويد كه از عرفه تا روز عاشورا از سپاه جدا ميشوند.
آسيبشناسي محرم و تحريفات عاشورا از جمله بخشهاي اصلي حسين راز خداست كه با همين رويكرد به صورت گفتوگوهايي كوتاه توسط سيدبشير حسيني (مجري ـ كارشناس) با دكتر طيب صحرايي اجرا ميشود.
همچنين در بخش كارشناسي ديگري، سلسله مباحثي را با عنوان محرم و بصيرت با حضور دكتر محمد جانپور (عضو هيات علمي دانشگاه امامصادق(ع)) تقديم علاقهمندان ميشود. بخش ديگري كه در خلال گفتوگوهاي اين برنامه گنجانده شده، به مقتلخواني قطعات عاشورايي اختصاص دارد كه تلفيقي با مداحي و بياناتي از رهبر معظم انقلاب است كه پايان بخش مباحث هر روزه اين برنامه است.
در حسين رازخدا، كمتر از مداحي به شكل رايج آن يعني نوحهخواني در دستگاه شور بهره گرفته شده است، بلكه به فراخور زمان، قطعاتي از نوحهخواني مورد استفاده قرار ميگيرد كه بيش از 3 يا 4 دقيقه زمان را به خود اختصاص نميدهد و به عنوان واصل بخشهاي مختلف برنامه مورد استفاده قرار گرفته است.
شناخت محتوايي يك برنامه مناسبتي اولويت است، درغيراين صورت تهيه كننده در انتخاب موسيقي، نوحه و ديگر عناصر برنامه دچار مشكل ميشود. در تهيه برنامه مناسبتي كنار مسائل تكنيكي كه به شناخت فرم و ساختار برميگردد، نيازمند احساسي همسو با محتواي برنامه است.
متنهايي كه از سوي سردبير برنامه گردآوري شده است و در اختيار مجري قرار ميگيرد، به كلام انديشمندان و مشاهير جهان درخصوص قيام، زندگي و منش امام حسين(ع) اختصاص مييابد و بخشي ديگر نيز شامل اشعاري از شعرا و مرثيهخوانان اهلبيت(ع) است و به فراخور هر شب توسط منصوره صامتي خوانده ميشود. استفاده از اين متون نه تنها فضايي معرفتي به برنامه ميبخشد، بلكه شعرخواني كه از ديرباز در آيين محرم از شأن و منزلت ويژهاي برخوردار است، ذهن مخاطب را آماده ورود به بخشي جديد ميكند كه در ساعات اوليه عصرگاهي شنونده راديو گفتوگوست.
طالبي ميگويد: پخش برنامه، درست در زمان پيك راديو و شلوغي خيابانهاست. گاهي تكايا، دستههاي سينهزني و هياتهاي عزاداري و مرثيهخواني هنوز به راه نيفتادهاند و بيشتر مردم در مسير رسيدن به هياتها هستند. احساس ميكنم پخش اين برنامه با توجه به دقايقي پس از اذان مغرب و شروع حضور مردم در خيابانها، زمان مناسبي را به خود اختصاص داده است.
سردبير برنامه به يكي از نقاط قوت حسين رازخدا اشاره ميكند و ميگويد: گفتوگو با كارشناسان در اين برنامه حضوري است و هيچ بخشي به صورت ارتباط تلفني نيست كه بر كيفيت برنامه افزوده است.
دشواريهاي انتخاب موسيقي
حسين رازخدا، از جمله معدود برنامههاي در راديو گفتوگوست كه از موسيقي به عنوان پخش قطعات با كلام در كنار موسيقي فواصل بهره ميبرد.
فرهاد دهنوي كه تهيه اين برنامه را به عهده دارد، ميگويد: به طور كلي در گام اول فضا را براي ماهمحرم آماده ميكنيم و بعد به انتخاب موسيقي در لابهلاي بخشهاي مختلف ميپردازيم. حتي در بعضي قسمتهاي برنامه از ترانه نيز بهره ميبريم. صداهايي چون كويتيپور، اصفهاني، اميرحسين مدرس و... به مدت يك دقيقه در فواصل گفتوگوها پخش ميشود.
وي ادامه ميدهد: انتخاب موسيقي در چنين برنامههايي مشكل است و نوع سازبندي موسيقيهاي مورد استفاده بايد مناسب برنامه باشد، چون داراي بخشهاي كارشناسي خاصي است و شعرخواني و ابيات خوانده شده توسط مجري متناسب با همين حال و هواست. همچنين نقل قولها و حرفهاي دلي روي آنتن همگي برگرفته از يك واقعه و مناسبتي خاص است. به همين دليل انتخاب يك موسيقي مناسب از سوي تهيهكننده برنامه با دشواريهايي روبهروست.
دهنوي صحبتهايش را اينچنين كامل ميكند: به نظرم تهيه برنامههاي مناسبتي بخصوص اگر براي امامحسين(ع) باشد، نيازمند لياقتي است كه شايد نصيب هر كسي نشود و از چنين پيشنهادي هيچگاه نميتوان صرفنظر كرد. در وهله نخست بايد حرمت برنامه و شأن روزي كه برنامه به مناسبت آن پخش ميشود، حفظ شود و از تهيه كردن برنامهاي روزانه حساستر است. اين كار نيز در 2 حالت انجام ميگيرد يا اينكه شما يك برنامه مناسبتي را تهيه ميكنيد و آن روز به پايان ميرسد يا اينكه با حس و حال درونيتان اين روند را ادامه ميدهيد و در اين ميان، بنده نوع دوم را ميپسندم و به كار ميبندم.
از ديگر اقداماتي كه در حوزه موسيقي اين برنامه انجام گرفته، استفاده از قطعات موسيقي براي فواصل، به صورت بخشهاي كوتاه شدهاي از سازهاي مختلف است كه چند ثانيهاي ضرباهنگي متنوع را در خلال گفتوگوها پديد ميآورد. همچنين افكتهايي چون صداي باد، حركت اسب و... كه با فضاي عاشورايي نيز همسو باشد و نيز بخشي از صداي اذان به عنوان افكت، ساختار موسيقايي برنامه را غنيتر كرده است، در حالي كه شنونده در بيشتر برنامههاي مناسبتي راديو عادت به شنيدن موسيقيهايي دارد كه از فرط تكرار با زير و بم آنها بخوبي آشناست، تهيهكننده ميتواند با نگاهي خلاقانه ساختاري بديع و در عين حال ساده را در برنامه ايجاد كند.
دهنوي در اين خصوص ميگويد: سازهاي موجود همچون عود، كلارينت، سه تار و... با ريتمهايي خاص مورد استفاده قرار گرفتهاند و در محرم از چنين قطعاتي در برنامه بهره ميبريم. در حوزه استفاده از موسيقي فيلم نميتوان به صحيح يا غلط بودن اشاره كرد، ولي به دليل تكرار چنين قطعاتي در برنامههاي مناسبتي براي گوش شنونده تازگي ندارد. در اين برنامه تلاش شده است از موسيقيهاي نخنما شده در روزهاي عزاداري استفاده نكنيم و اگر از موسيقي فيلم نيز بهره بردهايم، آثاري را در برداشته كه مخاطب كمتر با آن روبهرو بوده است كه در اين خصوص ميتوان به موسيقي فيلم «قدمگاه» اشاره كنم كه شايد بسياري از مخاطبان، آن را نشنيده باشند.
وي تاكيد ميكند: معتقدم اگر تهيهكنندهاي به صورت مستمر در راديو فعاليت ميكند، بايد از احساس بالايي برخوردار باشد. گاه با شنيدن يك قطعه موسيقي يا متني احساسي بغض گلويتان را ميگيرد يا چشمان سردبيري كه كنار شما نشسته است. پر از اشك ميشود و لازمه ايجاد و انتقال چنين حسي در برنامه اين است كه تهيهكننده با آن برنامه ارتباط برقرار كند؛ يعني آنچه ميسازد را بشناسد. پس شناخت محتوايي يك برنامه مناسبتي اولويت است، درغيراين صورت تهيه كننده در انتخاب موسيقي، نوحه و ديگر عناصر برنامه دچار مشكل ميشود. در تهيه برنامه مناسبتي كنار مسائل تكنيكي كه به شناخت فرم و ساختار برميگردد، نيازمند احساسي همسو با محتواي برنامه است.
ريزشها و رويشهاي يك قيام
منصوره صامتي در حوزههاي مختلفي در راديوگفتوگو اجرا داشته است. وي درباره حضورش در اين برنامه ميگويد: در حسين رازخدا به عنوان گوينده اصلي فعاليت دارم و ارتباطدهنده بخشهاي مختلف هستم و همچون موضوعات ديگري كه در راديو گفتوگو اجرا ميكنم، سعي دارم جانب مخاطب را رعايت كنم و از طرف او سوالات خود را مطرح كنم و آنها را با جريانات زمان حال پيوند دهم.
صامتي با بيان اين موضوع ادامه ميدهد: بخش ريزشها و رويشها را نيز به عنوان آيتم مستقلي اجرا ميكنم كه طي گفتوگويي با حجتالاسلام تهراني هر روز درخصوص ريزشها و رويشهاي عاشورا بحث ميكنيم. اين موضوع، بخشي بسيار ويژه را در اين برنامه به خود اختصاص داده است.
در اين بخش هر روز داستان زندگي افرادي كه به سپاه امام حسين(ع) پيوستند يا آنها كه امام را تنها گذاشتند و... بررسي ميشود. در قسمتي، اتفاقاتي را كه به اين تغيير رفتار منجر شده است، با زمان حال مقايسه ميكنيم كه شخصا در اين حوزه مطالعاتي را قبل از برنامه دارم، اما در حوزه معرفي و كنكاش شخصيتي اين افراد از تخصص كارشناس اين بخش بهره ميگيريم.
صامتي درباره ساختار اجرا در برنامههاي مناسبتي ميگويد: در برنامههايي كه براي ايام محرم و عاشورا توليد ميشوند، مخاطب توقع دارد حزن و اندوهي را از اجرا و محتواي برنامه دريافت كند و نبايد اين احساس، تصنعي به نظر برسد. ما در بحث عزاداري اين ايام احاديثي داريم كه اگر به ظاهر و از روي ريا براي امام حسين(ع) گريه كنيد ثواب ميبريد؛ كمااينكه خودزني و آسيب رساندن به خود در عزاداري، داراي شماتت است ولي براي امام حسين(ع) حتي اگر گريبان پاره كني، ثواب ميبري... وقتي كه با اصل عاشورا به خودت نزديك ميشوي، بحث حال خوب به ميان ميآيد و با اين حس و حال اشك ميريزي و برنامه محرم ميبايست مخاطب را با اين حقيقت آشنا سازد.
چنانچه در برنامه امروز نقل قولي از چارلز ديكنز مطرح شد كه ميگويد من نميدانم اگر امام حسين(ع) براي دنيا قيام كرد و به جنگ رفت پس چرا زن و فرزندانش را با خود برد؟ پس حتما اين هدف بسيار والاتر و متعاليتر از اين بوده است كه نام قيامي مادي را بر آن بنهيم. پس اين حوزه متعلق به هر انسان آزادهاي در تمام دنياست و بيشتر از هر چيز، يك تفكر و يك فرهنگ است و اگر اين درس با تمام جان درك شود و به مخاطب انتقال يابد، تاثير عاشورايي را در دل مخاطب خواهد گذاشت. بسياري از ما مسلمانان داراي محبت به اهل بيت هستيم نه معرفت و اميدوارم در برنامه حسين راز خدا اين محبت به معرفت گره بخورد و جزئي از شيعيان حقيقي باشيم.
جام جم /گرد آوری: گروه سینما و تلویزیون سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/tv_cinema.html