واحد سینما و تلویزیون تبیان زنجان- اگر قرار باشد در ایام دهه فجر سریالی به مرحله بازپخش برسد به احتمال زیاد یكی از گزینههای اصلی مجموعه كارهای تاریخی محمدرضا ورزی در این حوزه است. مجموعه «عمارت فرنگي» يكي از اين سريالهاست كه در حال حاضر از شبكه 2 و شبكه نمايش در حال پخش است.
آثاري چون پدرخوانده، كاخ تنهايي، مظفرنامه، كودتا و ابراهيم خليلالله را پيشتر از این كارگردان دیدهاید. سریال عمارت فرنگی در حوزه سریالهای تاریخی و با موضوع تاریخ معاصر به وقایع سیاسی حوالی سالهای 1299 تا 1320 میپرداخت. این سالها به لحاظ سیاسی مهم است و به همین لحاظ بيشتر فیلمها و سریالهای تاریخی سعی میكنند هر چند كوتاه به این دوران نقبی بزنند. در این میان سریال عمارت فرنگی به طور كلی به این دوران پرداخته و سعی كرده زوایای پنهان آن را روشن كند. اینكه چقدر ورزی در بازنمایی و شفافسازی این دوران موفق بوده بحث دیگری است، اما او تلاش كرده تاویل خود را به عنوان یك پژوهشگر تاریخی و نه صرفا روایتگر و كارگردان به تصویر بكشد. در سریال البته قصه از نگاه محمدعلی فروغی روایت میشود؛ شخصیتی كه در مقام یك روشنفكر نقشی موثر و حیاتی در دوام حكومت پهلوی داشته است.
اين سريال روایتی مستند از چگونگی شكلگیری حكومت رضاخان و وقایع مهم مربوط به آن دوران ارائه ميكند. از این رهگذر با بخشهایی از تاریخ معاصر كشورمان آشنا ميشویم كه مثل بيشتر مجموعههای تاریخی ورزی دست پنهان و آشكار انگلیس را میتوان در آن شاهد بود یا حدس زد.
در واقع ورزی بیش از آن كه به قصهگویی تاریخی بپردازد به تحلیل و تفسیر سیاسی از یك دوره تاریخی و حوادث مربوط به آن میپردازد. رویكرد اصلی در سریال عمارت فرنگی بازنمایی موقعیت رضاخان و چگونگی شكلگیری و به قدرت رسیدن وی و البته شیوه حكومت كردن اوست؛ بویژه تاكید بر نقش موثری كه نیرویهای بیگانه بخصوص انگلیسیها دراداره كشور داشتهاند.
به عبارت دیگر ورزی با محور قرار دادن رضاشاه، داستان كساني را روايت ميكند كه از وی به عنوان يك مهره استفاده ميكردند، اما در اصل حكومت به دست آنها اداره ميشد. این تصویر در یك حلقه تودرتو و پیچیدهای دستهای پنهان و سلطه بیگانه بر سرنوشت سیاسی این مملكت را روایت میكند. ورزی این رویكرد را در سریالهای دیگرش كه به تاریخ معاصر اختصاص دارد نیز برجسته كرده است. از عنوان مجموعه نیز میتوان جهانبینی و زاویه دید كارگردان به این دوره تاریخی را تشخیص داد.
در رهگذر این مرور تاریخی مسائلی همچون كشف حجاب و واقعه مشهد و برخوردهاي بشدت غيراخلاقي و توطئهگرايانه سرپاس مختاري، رئيس شهرباني و خرده واقعیتهای دیگر نیز به تصویر كشیده میشود تا كارگردان از كنار هم چیدن این موقعیتها كه فارغ از حقیقت تاریخی واجد ساختاری دراماتیك هستند به تصویری شفاف از آن دوره تاریخی برسد. هرچند گاهی شخصیتپردازیهای ضعیف، این بازنمایی تاریخی را از حیث دراماتیك دچار نقصان كرده و لایههای سطحیتری از آن را برجسته میكند.
آنچه در عمارت فرنگی از حیث فرم و صورت بیرونی اهمیت دارد دقت و تلاش در شبیهسازی شخصیتهای سیاسی است. این مقوله به این دلیل اهميت دارد كه بسیاری از مردم با این شخصیتها آشنا هستند و تصویر ذهنی و خیالی از آنها ندارند. این شبیهسازی از حیث روانشناختی مخاطب اهمیت دارد و به عنوان یك عنصر موثر در جذب مخاطب قابل تحلیل است. هرچند سریال شخصیت محور نبوده و بیشتر به ترسیم موقعیتهای كلی آن دوران میپردازد. در اين سريال 15 قسمتي كه علي لدني آن را تهيه كرده، احمد نجفي در نقش رضاشاه، سعيد نيكپور در نقش محمدعلي فروغي، محمد مطيع در نقش اردشير ريپورتر، حسين محجوب در نقش شهيد مدرس، چنگيز وثوقي در نقش تيمورتاش، ميرطاهر مظلومي در نقش احمد شاه و محمد صادقي در نقش كوچك جنگلي ايفاي نقش ميكنند.
شاید یكی از امتیازات سریالهای ورزی در دقت و وسواسی است كه هم در انتخاب بازیگر مناسب شخصیت تاریخی دارد و هم توجه به نزدیكی و شباهت در چهرهپردازی این پرسوناژها. مثلا انتخاب میرطاهر مظلومی در نقش احمد شاه نمونهای از این مصداق است. هرچند انتخاب احمد نجفی و جنس بازی او گزینه مناسبی برای شخصیت رضاخان نبود.
محمد مطيع كه مخاطبان سريالهاي قديمي تلويزيون، او را با سريال سلطان و شبان و نقش وزير اعظم به خاطر دارند، در عمارت فرنگي با نقش اردشير ريپورتر بازی قابل قبولی ارائه كرده است. عمارت فرنگی از لوكیشنهای متعددی هم بهره برده است كه واقعی بودن آنها با موقعیتهای مكانی درام در مستند بودن سریال نقش مهمی دارد. لوكيشنهاي اصلي اين سريال، كاخ سعدآباد، مجلس بهارستان و كاخ گلستان است و لوكيشنهاي بازار قديم تهران، حمام، سقاخانه، خانه شهيد مدرس و... در شهرك غزالي بازسازي شده، همچنین بخشهايي از اين سريال نيز در استان گيلان و شهر لوزان سوئيس تصويربرداري شده است.
به این موارد باید بهرهگیری از هنر دوبله را نیز اضافه كرد. ورزی از دوبلورهای زیادی برای نقشهای مختلف استفاده كرده است، از جمله منوچهر زندهدل در نقش داماد فروغی كه برای اولین بار چهره این دوبلور را به مردم نشان میدهد. میرطاهر مظلومیكه خود یك دوبلور حرفهای است صدای احمدشاه را دوبله كرده است. از دوبلورهای معروف دیگر دراین فیلم میتوان ناصر ممدوح، اسفندیار مهرتاش، بهمنهاشمی، افشین زینوری و سعید شیخزاده را نام برد.
عمارت فرنگی تلاش كرده قصه ظهور و افول یك دیكتاتور را به تصویر بكشد و در این روایت برنقش و تاثیر دخالت و سلطه بیگانگان تاكید ویژهای میكند. عنوان سریال هم مبین همین رویكرد و زاویه دید كارگردان در تفسیر موقعیتی است كه ترسیم و روایت میكند.
جام جم /گرد آوری: گروه سینما و تلویزیون سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/tv_cinema.html