معاون غذا و داروي وزارت بهداشت چندي پيش در يك كنفرانس علمي گفت: 65 درصد بار بيماريها در كشور به علت رعايت نكردن الگوي صحيح تجويز و مصرف غير منطقي داروست. طبق آمار سازمان جهاني بهداشت، كشور ما به لحاظ مصرف دارو، در ميان 20 كشور نخست دنيا است و در آسيا بعد از چين مقام دوم را دارد. رعايت نكردن ضوابط علمي، تحويل داروي بدون نسخه از سوي برخي داروخانهها و بالا بودن قلمهاي دارويي در نسخههاي تجويزي از سوي پزشكان از مهمترين دلايل مصرف بيرويه دارو و نشاندهنده غيرمنطقي بودن فرآيند تجويز دارو در كشور است. بر اساس تحقيقات انجام شده، مردم 10 تا 15 درصد مجموع داروهاي كشور را به صورت خودسرانه و بدون مشورت با پزشك مصرف ميكنند. در كنار آنتيبيوتيك، مصرف ساير داروها بهويژه مسكنها و داروهاي تزريق را بايد اضافه كرد. مصرف سرانه داروهاي تزريقي كشور در سال چهار برابر ميانگين جهاني است.
گفته ميشود كه هر ايراني سالانه 339 عدد دارو مصرف ميكند كه حدود دو تا چهار برابر استاندارد جهاني است. بعضيها البته معتقدند اين آمار دقيق نيست و ما در اين زمينه هم در دنيا رتبه اول را كسب كردهايم. آمار رسمي وزارت بهداشت ميگويد در 8 سال گذشته، متوسط تعداد داروهاي تجويز شده در هر نسخه، بيش از چهار قلم بوده است كه در حال حاضر متوسط كشوري آن به 3/6 قلم رسيده است.
اين در حالي است كه ميانگين جهاني در اين زمينه كمتر از دو قلم در هر نسخه است. فاصله دارو با سم فقط يك قدم است و مصرف بي رويه آن مي تواند حتي مرگ مصرف كننده را به دنبال داشته باشد و اين امر در حال حاضر مورد بي توجهي اغلب مردم قرار گرفته است. گرچه دارو ركن اصلي درمان در دنيا است و 75 درصد درمان ها از طريق آن صورت مي گيرد اما مردم بايد آگاه باشند كه مصرف بي رويه آن مي تواند خطر جدي براي سلامت آنان باشد و عوارض آن در برخي مواقع غير قابل جبران است. مصرف بي رويه دارو در حالي در كشور به شدت افزايش يافته كه ساليانه دولت ميلياردها تومان بابت آن هزينه مي كند و اين در حالي است كه درصد بالايي از اين داروها بدون دليل پزشكي مصرف مي شود و هيچ سودي براي فرد ندارد. افزايش مصرف دارو در كشور نشات گرفته از عدم اطلاع مردم از اثرات نامطلوب مصرف بي رويه دارو است. اغلب مردم از عوارض مصرف بي رويه دارو بي اطلاع هستند و توجهي به هشدارها و خطرات غير قابل جبران مصرف بي رويه دارو ندارند. گفتني است چنين اشتباهي فقط به كشورما اختصاص ندارد. برخي منابع خبري به نقل از پزشكان اداره دارو و غذاي آمريكا اعلام كردند كه محققان اين اداره درخواست كردند از فروش بدون نسخه داروهاي سرماخوردگي و سرفه براي كودكان جلوگيري شود. به گزارش خبرگزاري رويترز از نيويورك، پزشكان مي گويند مصرف بي رويه اين داروها براي كودكان و نوجوانان عوارض جانبي به همراه دارد. پزشكان مي گويند اين داروها به خصوص براي كودكان چهار تا شش ساله خطرناك است.
افزايش بي رويه مصرف دارو بدون نسخه پزشك از سوي بسياري از افراد در حالي رخ مي دهد كه به گفته پژوهشگران تحقيقات نشان مي دهد مصرف زياد و خودسرانه دارو احتمال بروز خودكشي را افزايش مي دهد.
اين در حالي است كه تاكنون تصور مي شد تنها مصرف خودسرانه داروهاي اعصاب موجب بروز برخي رفتارها در افراد مي شود اما تحقيقات اخير نشان داده مصرف انواع داروها مي تواند عوارضي مانند بروز رفتارهاي ناهنجار و خودكشي را به دنبال داشته باشد.
چنانچه هر گونه دارويي به مقدار زياد و بدون تجويز پزشك مصرف شود مي تواند منجر به تغيير رفتار و بروز رفتارهاي ناهنجار در افراد شود.
به گفته محققان در اين ميان مي توان به داروهايي نظير داروهاي آسم، صرع، داروهاي ترك سيگار و حتي برخي داروهاي كم ضرر ديگر اشاره كرد. البته كمپاني هاي دارويي معتقدند كه اين موارد عموميت ندارد، اماباتوجهبهاينكه برخي بيماران با مصرف اين گونه داروها دست به اقدامات غير طبيعي و حتي خودكشي زده اند بهتر است قبل از مصرف هر گونه دارويي با پزشك متخصص مشورت شود.
اين پژوهشگران معتقدند كه بهتر است افراد سعي نكنند كه به هر طريقي و بدون تجويز پزشك داروها را تهيه و مصرف كنند زيرا برخي از داروها تنها به دليل بي ضرر بودنشان نيست كه در داروخانه ها توزيع مي شود و نياز به نسخه كتبي ندارند.
افزايش مصرف دارو و مصرف داروي بدون تجويز پزشك، تاثير چشمگيري در سلامت و كيفيت زندگي مردم دارد كه هم اكنون بهترين رويكرد موجود ميتواند منطقي شدن قيمت داروها باشد. پيروي نكردن از پروتكلهاي درماني صحيح و افزوني مصرف دارو بدون نظر پزشك، معضلي براي سلامت زندگي مردم و اقتصاد جامعه دارويي بوده، ضمن اينكه نحوه تاثير كاهش سود دهي داروخانهها و كاهش سيستم انگيزش داروساز و داروخانه دار در رشد بي رويه مصرف دارو تاثير مستقيم دارد.
اگر چه پيشرفت علم داروپزشكي و صنعت داروسازي و ارائه داروهاي متنوع در سالهاي اخير انقلابي در دانش پزشكي و امر درمان بيماران بوجود آورده است اما متاسفانه همزمان با اين تكامل پديده ديگري نيز در همه كشورها، بخصوص كشورهاي جهان سوم بوجود آمده و رشد كرده است و آن روي آوردن بيش از حد مردم به داروها و مصرف غيرعملي و غيرپزشكي از داروهاست. دارو يكي از كالاهاي استراتژيك است و كالاهاي استراتژيك معمولا با تغذيه، دفاع و سلامتي كل جامعه سر و كار دارند و نيازهاي اساسي جامعه را در بر مي گيرند.
اصولا داروها را مي توان به سه گروه داروهاي اساسي، داروهاي كمكي، داروهاي غيرضروري تقسيم نمود. داروهاي اساسي آن دسته مواد دارويي هستند كه بدون وجود آنها و حتي با كمبود آنها سلامت جسمي و رواني جامعه در معرض خطرجدي قرار گيرد از جمله اين داروها مي توان به داروهاي ضدديابت، داروهاي قلبي عروقي، ديورتيكها، آنتي بيوتيكها و... اشاره كرد.
داروهاي كمكي در درمان بيماريها اساسي نيستند ليكن بدون وجود آنها پزشك با مشكلات شديد درمان بيماران مواجه مي شود و بيمار رنج خواهد برد مانند مسكن ها كه در بسياري موارد نقش آنها تا حد داروهاي اساسي مهم است داروهاي غيرضروري داروهايي هستند كه يا موارد استعمال تائيد شده ندارند و يا با دوزهايي كه تجويز ميشوند تاثير دارويي ندارند. مي بايست در همه حوزه هايي كه امكان سوء مصرف، مصرف غيرمنطقي، مصرف نابجا و بي رويه دارو وجود دارد اصلاحاتي صورت گيرد.
ميانگين مصرف آنتي بيوتيك در كشور در مقايسه با ميانگين آن در كشورهاي اروپايي بيش از حد نياز است. در بسياري موارد ضرورتي به تجويز و مصرف آنتي بيوتيك وجود ندارد و بيمار مي تواند با استراحت و ديگر مراقبت هاي دارويي بهبود يابد. مصرف بي رويه آنتي بيوتيك ها، مقاومت ميكروبي را افزايش مي دهد. در زمان حاضر مقاومت هاي ميكروبي بسيار بالاست و بسياري از عفونت هاي بيمارستاني به ميكروب ها مقاوم هستند. استفاده از دارو بايد آخرين مرحله درمان بيماري باشد اما متاسفانه برخي پزشكي از همان ابتدا به تجويز دارو مي انديشند.
هم اكنون در گروه دارويي ها، آنتي بيوتيك ها بيشترين مقدار ريالي داروها را دارد و حدود 13 درصد كل بازار دارويي را داروهايي آنتي بيوتيك تشكيل مي دهد. مصرف آنتي بيوتيك كشور در سال به حدود سه هزار ميليارد ريال مي رسد كه رقم بالايي است و بايد با اتخاذ سياست هاي مناسب اين ميزان مصرف كاهش يابد. همچنين مصرف داروهاي اعصاب و روان از نظر عددي بيشترين گروه دارويي را به خود اختصاص داده است و اين موضوع از جمله مباحث كشورهاي مطرح در كشورهاي توسعه يافته نيز است. مسكنهابيشترين داروهايي هستند كه مردم به صورت خودسرانه مصرف ميكنند. علاوه بر مسكنها، قطرههاي چشمي و آنتيبيوتيكها نيز بيشترين ميزان مصرف خودسرانه را دارند. البته آنتيبيوتيكها به علت نوع تاثير دارويي، بدترين داروهايي هستند كه به اين شيوه مصرف ميشوند، چراكه در صورت عدم نياز بدن اين دارو مانند سم عمل ميكند و ميكروبهاي بدن را نسبت به داروها مقاوم ميكند و در صورت ايجاد عفونت در بدن ديگر آنتيبيوتيك در درمان بيماري موثر نخواهد بود. اين در حالي است كه بسياري از مردم آنتيبيوتيكها را بدون تجويز پزشك مصرف ميكنند و اين مساله باعث شده كه آنتيبيوتيكها از پرمصرفترين اقلام دارويي در كشور باشند. افزايش مصرف آنتيبيوتيكها در كشور اتفاق تازهاي نيست و هر سال وزارت بهداشت از آمار بالاي مصرف اين دارو خبر ميدهد. بر اساس آمار نامه دارويي سال 1386 كل فروش دارويي كشور حدود يكهزار و 900 ميليارد تومان بوده كه 300 ميليارد تومان آن مربوط به داروهاي آنتيبيوتيك است. رسول ديناروند، معاون غذا و داروي وزارت بهداشت و درمان كشور با ارائه اين آمار، اعلام كرد كه بر اساس اين آمار مصرف داروهاي آنتيبيوتيك و گروههاي درماني اين داروها جزو بالاترين رده دارويي از نظر ميزان مصرف بودهاند. براساس اين آمار، در دسترس بودن و فروش بدون نسخه بيشتر آنتيبيوتيكها موجب شده كه مردم بدون درنظر گرفتن عوارض، براي درمان حتي سرماخوردگي به اين گروه درماني روي آورند، اين درحالي است كه در كشورهاي غربي آنتيبيوتيك به ندرت تجويز ميشود و فروش اين گروه داروها تنها با نسخه پزشك مجاز است. ازسوي ديگر قيمت برخي داروهاي آنتيبيوتيك با بودجه قشر متوسط و كمدرآمد جامعه همخواني ندارد، بهطوري كه قيمت 16 عدد كپسول آنتيبيوتيك مانند كوآموكسي سيلين، براي يك دوره درمان عفونت بيماريهاي فصلي مانند سرماخوردگي همراه با گلودرد، چهار هزار تومان فروخته ميشود. در حال حاضر فرآيند نرخگذاري داروها برمبناي تبصره سه ماده 20 قانون مربوط به مقررات امور پزشكي و دارويي است كه براساس قانون مربوطه سال 1334 به تصويب رسيده است. براساس اين قانون تشكيلاتي شامل معاون غذا و داروي وزارت بهداشت، مديرعامل شركت سهامي دارويي كشور، يك داروساز به دعوت وزارت بهداشت، مديركل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت و نماينده وزارت بازرگاني، به امر قيمتگذاري داروها اقدام ميكنند. حرف آخر
هميشه به وجود آمدن هزاران مرگ و مير و بيماريهاي مختلف و خطاهاي پزشكي انجام گرفته و عوارض شديد بيماريها به صورت آماري اعلام ميشود. بسياري زمانها ديد آماري داشتن به مسائل پزشكي، اهميت مسائل به وجود آمده را مخفي ميكند و به نوعي از بين ميبرد، اين در حالي است كه با اطمينان ميتوان گفت يك سر تمام اين مسائل به تجويز غير منطقي داروها بر ميشود.
اهميت اين موضوع را نميتوان با اعلام عدد و رقم و سنجش آمارها سنجيد بلكه بايد با نگاهي دقيقتر و ريز شدن به بيماريهاي به وجود آمده حتي به صورت انفرادي به جايگاه اين موضوع پي برد. به طور مثال با ديدن كودكه هشت سالهاي كه به علت تزريق داروي ضد انگل يا مرد جواني كه به خاطر كنترل نكردن پرفشارخوني جز بيماران دياليزي قرارگرفته يا اينكه خانم ميانسالي كه با مصرف نكردن به موقع انسولين، دياليزي شده باعث شد كه اهميت ايجاد سريع تجويز و مصرف منطقي دارو براي جامعه پزشكي دو چندان شود. زماني كه با تك تك بيماران برخورد كنيم، سنگيني مسئله احساس ميشود. وقتي دوز مصرف آنتي بيوتيك در كشور را 3 برابر كشورهاي اروپايي اعلام ميكنيم شايد طرح آن حساسيت زيادي ايجاد نكند اما زماني كه تزريق آنتي بيوتيك تير آخر كنترل عفونتهاي بيمارستان تشخيص داده شود كه بدن در برابر آن مقام شده و اثربخشي لازم را ندارد.
نويسنده: مريم - حسين آبادي منبع: روزنامه - رسالت
|