تب مالت از شايعترين بيماريهاي مشترك بين انسان و دام است كه از يك عفونت باكتريايي از دام آلوده به انسان انتقال مييابد. عمدهترين راه انتقال اين بيماري ، مصرف لبنيات محلي بخصوص شير و پنير است كه از طريق تماس مستقيم با ترشحات آلوده حيوان يا از طريق آلودگي اتفاقي در آزمايشگاه و بندرت از طريق تزريق خوني، قابل انتقال است.
از نظر باليني تب مالت به بيماري هزار چهره معروف است بنابراين اين بيماري ميتواند هرگونه تظاهر باليني داشته باشد و قسمتهاي مختلف بدن بويژه سيستم استخوان و مفصل ، كبد ، طحال و مغز استخوان را گرفتار كند.
اين عفونت باكتريايي اعضاي خونساز بدن، از جمله مغز استخوان، گرههاي لنفاوي، كبد و طحال را متاثر ميكند.
بيماري در مردان 20 تا 60 ساله شايعتر است. دوره نهفتگي بيماري ممكن است 5 تا 60 روز يا حتي تا چندين ماه باشد ، بيماري يك نوع حاد و يك نوع مزمن دارد.
به روستانشينان و عشاير توصيه ميشود، به منظور پيشگيري از انتقال عامل تب مالت ، محل زندگي خود را از دامها جدا كنند.
ارتباط با سگ و دام نيز ميتواند تب مالت را انتقال دهد كه اين مساله بيشتر در چوپانها و كساني كه با محصولات دامي سروكار دارند (نظير دامداران، سلاخان و...) مشاهده ميشود كه به منظور پيشگيري از انتقال توصيه ميشود اين افراد احتياط لازم را انجام دهند.
در صورتيكه فرد به تب مالت گرفتار شود و در جهت درمان آن اقدام نكند، با عوارضي نظير درد مفاصل، بيماريهاي كبدي و قلبي روبهرو ميشود.
تب مالت از بيماريهاي مهلك و مرگبار نيست، اما ميتواند عوارض تحليل و ناتوانكنندهاي ايجاد كند. حتي در مواقعي مشاهده ميشود كه فرد توسط اين بيماري به اختلال حواس نيز گرفتار شده است.
با بيمار چه كنيم؟
تشخيص قطعي تب مالت با آزمايش خون انجام ميگيرد و با درمان كامل معمولا در 3 تا 4 هفته بهبودي ديده ميشود. اطرافيان و اعضاي خانواده شخص بيمار كه ممكن است از همان غذاي آلوده مصرف كرده باشند بايد معاينه شده و آزمايش بدهند.
درمان شامل يك دوره استراحت در رختخواب و مصرف آنتيبيوتيك است و جدا كردن بيمار از ديگران اغلب لازم نيست. براي مبارزه با عفونت باكتريايي از آنتيبيوتيكهايي (مانند تتراسيكلين براي حداقل 3 هفته) استفاده شده و داروهاي كورتيزوني براي كاهش التهابهاي شديد استفاده ميشود. براي درد عضلاني نيز داروهاي ضد درد (مُسكن) تجويز ميشود.
در رژيم غذايي اين بيماران معمولا ابتدا از غذاهاي نرم و ساده شروع ميكنند و بتدريج تنوع و مقدار غذاي بيمار را افزايش ميدهند تا زماني كه به برنامه غذايي عادي برسد. بهتر است از غذاهاي پرانرژي، نوشيدنيها و مايعات فراوان استفاده كرد.
علائم گوناگون
علائم اين بيماري بسيار متنوع بوده و اندامهاي مختلفي را درگير ميكند، ولي به طور كلي مهمترين علائم اين بيماري تب، سردرد، خستگي و استخوان درد است.
يكي از علل شايع مرگومير بر اثر ابتلا به تب مالت مشكلات قلبي است كه اين باكتري ايجاد ميكند، همچنين اين بيماري ميتواند به سيستم اعصاب مركزي آسيب رسانده و باعث مننژيت مغزي شود كه ممكن است فرد مبتلا ظرف مدت يك يا دو ماه فوت كند.
تب مالت از طريق تماس فرد با دام، مصرف فرآوردههاي لبني آلوده، خون، تماس قسمت خراشيده پوست با محلهاي آلوده، تنفس و نيز استفاده از گوشت و جگر آلودهاي كه به صورت كامل پخته نشده باشد، انتقال پيدا ميكند.
دكتر عبدالله سودبخش، دانشيار گروه عفوني دانشگاه تهران، مصرف شير و لبنيات محلي را مهمترين عامل ابتلا به تب مالت ميداند و به ايسنا ميگويد: بسياري از مردم تصور ميكنند پنير تازه خاصيت زيادي دارد و يا به طور مثال بختياريهاي شيراز شير نجوشيده بز را براي بيماري مفيد ميدانند در صورتي كه در مصرف شير بز خطر ابتلا به تب مالت بالاست و اگر نجوشيده هم باشد، خطر آن بيشتر ميشود.
سودبخش ادامه ميدهد: ايران از نظر شيوع تب مالت به 3 منطقه تقسيم ميشود كه از اين مناطق لرستان، كردستان، ايلام و قسمتي از آذربايجان بالاترين آمار ابتلا و تهران نيز كمترين آمار را دارد، ولي در مناطقي از تهران نظير شهريار، ورامين و ساوه آمار بالاتر از حد انتظار است.
به گفته وي، در برخي مواقع بيمار با سردردهاي خفيف يا طولاني به پزشك مراجعه ميكند كه به دليل نداشتن تب، پزشك تصور ميكند فرد بيماري عفوني ندارد. به همين دليل حضور ذهن پزشك در تشخيص اين بيماري مهم است.
دكتر سودبخش از گوشت كمپخته شده، بستني و مواد غذايي ديگر به عنوان عوامل ابتلا به تب مالت ياد ميكند: ممكن است بيمار سابقه مصرف شير و لبنيات آلوده را نداشته باشد، اما توصيه ميشود كه مردم در مسافرت از شير و پنير محلي استفاده نكنند.