برده داري يک شکل افراطي نابرابري اجتماعي است که در آن بعضي افراد، در واقع به عنوان دارايي، در تملک ديگران اند.برده داري يکي از فرماسيون هاي است که در جريان تکامل تاريخ، جاي کمون اوليه را گرفته است. اين نخستين صورت بندي کلاسيک اجتماعي اقتصادي بر شالوده استثمار فرد از فرد است که در آن طبقات وجود دارد و به جاي تساوي بين افراد، مناسبات فرماندهي و فرمانبر داري پديد مي شود. برده داري، در مرحله تلاشي کمون اوليه و بر شالوده افزايش نابرابري اقتصادي که خود ثمره پيدايش مالکيت فردي بود، شکل گرفت.

● تاريخچه

در ايالات متحده آمريکا،آمريکاي جنوبي،و هند غربي در قرن هجدهم و نوزدهم، برده ها تقريباً فقط به عنوان کارگران مزرعه و خدمت کاران خانگي مورد استفاده قرار مي گرفتند. در آتن قديم، بردگان ممکن بود مشاغل مختلف داشته باشند.در روم،بسياري از بردگان باسواد بودند و به عنوان کارگزاران ا داري حکومت کار مي کردند؛بسياري در زمينه مهارت هاي صنعتي آموزش ديده بودند. در روم،بعضي بردگان به تجارت مي پرداختند در حالي که بعضي در کشت زارها و معادن کار مي کردند. در آشور،سومر،بابل و مصر، با بردگان با خشونت بسيار رفتار مي شد.

تجارت برده تا قرن نوزدهم توسط کشورهاي اروپايي و ايالات متحده آمريکا انجام مي گرفت.در حدود يک قرن پيش در آمريکاي شمالي و جنوبي به بردگان آزادي داده شد. برده داري،امروزه در جهان به طور کامل ريشه کن گرديده است.

● برده داري در اديان مختلف

سه برده آفريقايي.برده داري در اديان مختلف و در سالهاي گوناگون تاريخ بشر، از برخوردهاي متفاوتي در بين شارعان و بنيانگزاران اديان برخوردار بوده است. بدين روي اين عمل را در اديان مختلف مروري ميکنيم:

▪ برده داري در دين يهود

در دين يهود برده داري جايز شمرده شده است و بردگاني که در تملک بني اسرائيل بودند، به ميراث مي رسيدند.[۱] عبرانيان مي توانستند دختر يا پسر خود را به بردگي بفروشند.[۲] مجازات کشتن يک برده در نزد يهود کمتر از مجازات قتل يک مرد آزاد بود.[۳] اگر مرد يهودي چشم بنده عبراني اش را نابينا مي کرد، يا دندان بنده اش را مي شکست، مي بايست او را آزاد مي نمود.[۴] اگر گاوي بنده يا کنيزي را به شاخ مي زد، سي مثقال نقره به صاحب برده داده مي شد و گاو را هم سنگسار مي کردند، در حالي که اگر گاو مرد يا زن آزادي را به شاخ مي زد، گاو سنگسار شده و صاحب گاو نيز کشته مي شد.[۵] نزد يهود مردي که با کنيز خويش مي آميخت، عملش زنا محسوب مي شد و زن او حق داشت آن کنيز را بفروشد و از خانه خويش دور کند. در بين شخصيت هاي تورات؛ ابراهيم،بوعز،شائول،اسحاق،سليمان و داوود برده داشتند.

▪ برده داري در دين مسيح

دين مسيح شريعت يهود را تأييد کرده و برده داري را نيز جايز شمرده است.[۶] اين دين بردگان را به تسليم و اطاعت صاحبانشان دستور داده است، و در اين حکم فرقي بين صاحبان ملايم و پرخاشگر نيست.[۷] در اين دين به بردگان دستور داده شده است که در نزد صاحبانشان کمال امانت رابه جاي آورند،آنان را شاد سازند و از حاضرجوابي بپرهيزند.[۸] همچنين دين مسيح بردگان را به خدمت با اخلاص و فداکاري تشويق کرده و آنان را از رياکاري بازداشته است.[۹] در نامه پولس به قلسيان، به مردم توصيه شده که با بردگانشان رفتار عادلانه داشته باشند.[۱۰] نزد مسيحيان فرزندي که از يک کنيز براي مرد به دنيا مي آمد، برده بود.[۱۱]

▪ برده داري در اسلام

ـ پيشينه

در عربستان پيش از اسلام، بردگان در تملک کامل صاحبانشان قرار داشتند. با ظهور اسلام، محمد پيروانش را به خريدن و آزاد ساختن بردگان تشويق کرد. در مدت کوتاهي از بعثت محمد، بردگاني چون عمار ياسر، بلال حبشي، هلال حبشي، ابوفهيره و کنيزاني چون لبينه، زنيره، نهديه و ام عبيس آزاد گشتند.اسلام تمام افراد را با هم برابر دانست و تنها ملاک برتري را تقوا دانست.[۱۲] قرآن نيز بندگي غيرخدا را ممنوع ساخت [۱۳] و تمام انسان ها را با يک ديگر برادر دانست.[۱۴]هرچند اسلام، برده داري را به طور کامل ممنوع نکرد اما چنان انسانيتي را به بردگان توصيه کرد که در جامعه اسلامي برده به مثابه عضو خانواده تلقي مي شد.[۱۵] پيغمبر اسلام، کسي را که بنده خودش را بزند از بدترين مردم خوانده بود و وقتي نيز توصيه کرد که بندگان را عبد نخوانيد بلکه مرد جوان(فتي) بخوانيد. [۱۶] پيغمبر اسلام با اين سخن که بدترين مردم آن است که مردم را مي فروشد، مخالفت اسلام را با تجارت برده علني کرد.[۱۷] بندگان درم خريد در غزنه، هند و مصر سلطنت هايي را به وجود آوردند و بعضي نيز به خلافت رسيدند. در بين بندگان مسلمان کساني بودند که در امور اجتماعي و امور حکومتي نقش داشتند و در مجالس ادبي و سياسي شرکت مي کردند.[۱۸] بندگان مسلمان حق تصرف در دارايي خود را داشتند و به راحتي مي توانستند کار کرده و از عوايد آن بهره مند شوند. پيغمبر اسلام در جنگ بدر، تمام اسيران را آزاد کرد و فقط در جنگ بني المصطلق براي اين که مشرکان در بين خانواده هاي مسلمان پخش شوند و به تدريج اصلاح شوند؛دستور داد که افراد قبيله به بندگي گرفته شوند که آن ها هم پس از ازدواج محمد با جويريه آزاد گشتند.[۱۹] در اسلام، همچنين بندگان به ارث نمي رسيدند و پس از مرگ مولايشان آزاد مي شدند.

● از ديدگاه اسلام

اسلام برده داري را تنها در اسيران جنگي از کفار اجازه داده است. يعني بعد از اسارت آنان سه فرضيه نسبت به آنان متصور است:

آنان را رها کرده تا به قوم خود بازگردند، تا وباره برنامه چيني کرده و درصدد مخالفت ديگر باشند (که اين برخلاف عقل و شرع است)

تمام آنان را به قتل برسانند (که اين هم برخلاف عقل و منطق و انصاف است)

آنان را به اسارت نگه داشته و داخل خانه مسلمانان بُرده تا تحت تربيت آنان قرار گيرند، و با مقرراتي که اسلام براي نگه داري آن ها داشته و مورد تجاوز و تعدي قرار نگيرند (که اين روش به حق نزديکتر و مطابق عقل سليم است)

● پيش از اسلام و پس ز اسلام

مسأله کنيز و برده داري تا زمان صدر اسلام يک فرهنگ بوده و به همين خاطر با سنت ها و فرهنگ هاي جامعه نمي شود يک مرتبه مقابله کرد. و از طرف ديگر، شرايط زندگي و معيشت بسيار سخت و دشوار بود و انسان ها به تنهايي نمي توانستند تدارک زندگي روزمره خود را داشته باشند، بلکه نياز به افرادي بود که در کارهاي روزمره به زندگي انسان ها کمک کنند. گرچه با گذشت زمان، امروزه موضوع برده داري و استفاده از آن در زندگي روزمره، خود به خود از بين رفته است.

● رعايت حقوق بردگان

اسلام برده داري را به رسميت شمرده ولي براي بردگان حقوق خاصي بر گردن مواليان و جامعه و حتي حکومت اسلامي قرار داده است. براساس تعاليم دين اسلام، مسلماني نمي تواند بيش از حد معين از برده خود کار بکشد. همچنين مسلمانان نمي توانند از برده زمين گير و جزامي و کور کار بکشد. اگر کسي به برده خود جنايت فجيعي وارد کرد ديگر نمي تواند از او بهره ببرد.

اهل بيت نيز نهايت احترام را در حق برده ها داشته و براي آنها حقوق خاصي قرار داده بودند:

براساس روايات موجود، رضا امام هشتم شيعيان، با بردگان خود بر سر يک سفره غذا مي خورد[۲۰]

براساس روايات موجود، روزي علي به برده خود دستور داد که دو لباس، يکي به قيمت دو درهم و ديگري به قيمت يک درهم بخرد. برده خريد و به علي داد. علي لباس دو درهمي را به برده داد و لباس يک درهمي را براي خود برداشت. وقتي قنبر ( برده علي) از علت اين کار سوال کرد و علي گفت: «من سني را گذرنده ام و همين لباس براي من کافي است، ولي تو جواني و احتياج به لباس بهتر داري »[نياز به ذکر منبع]

در روايتي از رضا چنين آمده: «هر گاه کسي برده اي را آزاد کرد که چاره اين دارد، بر اوست که آن برده آزاد شده را تکفل کند ا به حد بي نيازي برساند. و امير المؤمنين چنين مي کرد»[۲۱]

و نيز از محمد نقل شده که درباره بردگان گفته :«از همان چيزي که مي خوريد به بردگان خود هم بخورانيد و از آنچه مي پوشيد به بردگانتان هم بپوشانيد»[۲۲].

● آزاد کردن بردگان (عتق)

گرچه اسلام اصل رقيت و بردگي را با شرايط و خصوصيات آن امضا کرده است، ولي بعد از رسيدن به اهداف خود هرگز رضايت به نگه داري آنان در بندگي را نداده است، و به همين دليل وسايل آزادي آنان را به هر نحو ممکن و به وسايل گوناگون فراهم ساخته است که برخي از آنان قهري ست و برخي اختياري؛ برخي به اختيار موالي و صاحبان برده است و برخي دير نيز در اختيار بردان.

فقهاي اسلامي در کتاب هاي خود به تبع آيات و روايات بابي را تحت عنوان «کتاب العتق» باز کرده و احکام آن را به طور مفصل آورده اند، در حالي که براي رقيت و برده گيري کتاب مستقلي نياورده اند.

برخي از قوانيني که سلام براي آزادي بردگان جعل کرده:

۱) قانون عتق به عنوان صدقه:

طبق اين قانون، آزادي بنده در راه خدا عنوان صدقه بر خود گرفته و بر آن ثواب متفرع شده است. رسول خدا فرمود: «هر کس برده مؤمني را آزاد کند اين عملش باعث آزادي او از آتش جهنم خواهد شد».

۲) قانون عتق به عنوان کفاره:

طبق اين قانون، خداوند کساني که با برخي تکاليف او مخالفت عملي کردند، مجازات دنيوي آن را آزاد کردن بنده به نحو تعيين يا تخيير قرار داده است.

۳) قانون عتق بعد از خدمت:

مطاق اين قانون اگر بنده مؤمني بعد از هفت سال به مولاي خود خدمت کرد آزاد خواهد شد.

۴) قانون عتق با بيماري خاص:

طبق اين قانون (که از اسباب آزادي قهري است) اگر بنده به امراضي از قبيل زمين گير شدن و جزام و کوري مبتلا شود خود به خود ازاد مي شود.

۵) قانون تدبير:

مطابق اين قانون اگر کسي به برده خود بگويد: تو بعد از مرگ من آزادي، بعد ازمرگ مولايش اين بنده آزاد است.

۶) قانون کتابت:

طبق اين قانون اگر بنده با مولايش قرار ببندد که اگر فلان مبلغ را براي او حاضر کند آزاد شود مولا بايد به اين عهد خود وفا کند.

۷) قانون سرايت:

طبق اين قانون اگر چند نفر در يک برده با هم شريک باشند و يکي از ريکان سهم خود را از اين برده آزا کند، سهم هاي ديگر نيز آزا خواهد شد و اين آزادي از اسباب قهري است.

۸) قانون تنکيل:

مطابق اين قانون اگر کسي «جنايت فجيعي» نسبت به برده خود انجام دهد؛ مثل اينکه بيني، دو گوش، يا دو لب او را ببرد، اين بنده خود به خود آزاد مي شود.

▪ برده داري در دين بهائي

در دين بهائي آئين برده داري و برده فروشي به هر نحو منع شده و حرام است.[۲۳]

▪ برده داري در دين زرتشتي

اين نوشتار دربارهٔ جامعه شناسي خُرد است. با گسترش آن به ويکي پديا کمک کنيد.

▪ برده داري در هندوگرايي

اين نوشتار دربارهٔ جامعه شناسي خُرد است. با گسترش آن به ويکي پديا کمک کنيد.

● برده داري در کشورهاي مختلف

بازار برده فروشان از گوستاو بولانگر.برده داري در کشورهاي مختلف و در سالهاي گوناگون تاريخ بشر، از برخوردهاي متفاوتي در بين مردمان کشورهاي گوناگون برخوردار بوده است. بدين روي اين عمل را در کشورهاي مختلف بررسي مي شود:

▪ برده داري در ايران باستان

در ايران باستان،بردگان بر اساس وظيفه،تبار و ج__ن__س__ی ت تقسيم مي شدند. بعضي از بردگان،غلام هاي خانگي بودند که در خانه ها يا آتشکده ها کار مي کردند.کنيزها يا بردگان زن خانگي عموميت داشتند و مرد خانه بر آن ها تسلط کامل داشت و مي توانست با آن ها نزديکي کند و از اين نزديکي کودکاني زاده شوند. بردگان خارجي يا کساني که به کار بردگي در مزارع مي پرداختند با اصطلاح بردک شناخته مي شدند؛ که اين ها بيش ترين تعداد بردگان را تشکيل مي دادند. اما طبقه اصلي تري از بردگان وجود داشت که به آن ها تن به معني جسم مي گفتند.بردگان مي توانستند پس از مرگ ارباب يا در صورتي که ارباب تصميم به آزاد کردن آن ها مي گرفت،آزاد شوند.

▪ برده داري در ايران بعد از اسلام

اين نوشتار دربارهٔ جامعه شناسي خُرد است. با گسترش آن به ويکي پديا کمک کنيد.

▪ برده داري در يونان باستان

جنگ هاي مداوم در يونان باستان هزاران زندگي جنگي به همراه داشت که به عنوان برده مورد استفاده قرار مي گرفتند. برخي بردگان در معادن نقره آتن و اسپارت به کار مشغول مي شدند. در قوانين افلاطون، کسي که برده خود را مي کشت پاک شمرده مي شد و کسي که برده ديگري را مي کشت مي بايست بهاي برده را به صاحب آن مي پرداخت.[۲۴] هومر گفته بود که هر کس به بردگي گرفتار شود، زئوس نيمي از خرد او را مي گيرد.[۲۵] ارسطو بردگان را پست تر و فرومايه تر از انسان هاي آزاد دانسته و معتقد بود که آنان برده زاده مي شوند[۲۶] و براي خودشان بهتر است که تحت تسلط قرار گيرند. در قرن پنجم پيش از ميلاد، بيش از نيمي از جمعيت آتن برده بودند.

▪ برده داري در مصر باستان

در مصر باستان بردگان در کشاورزي مزارع، ساخت معابد و اهرام، ساخت جاده ها و تنديس ها به کار گرفته مي شدند. بسياري از بردگان اندروني ها جزو خانواده اي که به آن تعلق داشتند محسوب مي شدند، گاهي به فرزندي پذيرفته مي شدند يا از اربابانشان مالي به ميراث مي بردند و يا حتي آزاد مي شدند.[۲۷]

اين نوشتار دربارهٔ جامعه شناسي خُرد است. با گسترش آن به ويکي پديا کمک کنيد.

ژ برده داري در آمريکا

اين نوشتار دربارهٔ جامعه شناسي خُرد است. با گسترش آن به ويکي پديا کمک کنيد.



پانويس
۱ـ لاويان ۲۵:۴۶
۲ـ خروج ۲۱:۸
۳ـ خروج ۲۱:۱۳؛۲۱:۲۲
۴ـ خروج ۲۱:۲۷
۵ـ خروج ۲۲:۳۰
۶ـ لوقا ۲۱:۳
۷ـ اول پطرس ۲:۱۸
۸ـ تيتوس ۲:۹
۹ـ قلسيان ۳:۲۳؛ ۴:۲۱
۱۰ـ قلسيان ۴:۱
۱۱ـ عبريان ۹:۶
۱۲ـ قرآن ۴۹:۱۲
۱۳ـ قرآن ۷:۷۰
۱۴ـ قرآن ۴۹:۱۰
۱۵ـ سيرت رسول الله ص ۲۲۶
۱۶ـ سيرت رسول الله ص ۳۱۶
۱۷ـ سيرت رسول الله ص ۲۲۷
۱۸ـ نقد ادبي ص ۱۳۹
۱۹ـ الميزان ۱۱:۵۴
۲۰ـ الانوار البهيه، شيخ عباس قمي، ص ۱۷۹ ۱۸۰
۲۱ـ وسائل الشيعه، ج ۲۳، ص ۳۰
۲۲ـ وسائل الشيعه، ج۲۳، حديث۲
۲۳ـ بهاءالله. کتاب اقدس. ويلمت, آمريکا: Bahá&#۰۳۹;í Publishing Trust، ۱۹۹۲، ۰۸۵۳۹۸۹۹۹۰، بند ۷۲. پيوند به کتاب
۲۴ـ قوانين ۶:۷۷۶
۲۵ـ قوانين ۶:۱۹۹
۲۶ـ تاريخ فلسفه ص ۳۶۳
۲۷ـ تواريخ ۱۰۱

منابع :
----------------------
aftab.ir