سی سال 30 فیلم؛

فیلم من ترانه 15 سال دارم، روایتی ماندگار از چالش نوجوانان با جامعه

تهران- ملودرام های اجتماعی در میان بهترین های سینمای ایران طی سه دهه اخیر، سهم عمده ای را به خود اختصاص داده اند كه فیلم 'من ترانه 15 سال دارم' اثر رسول صدرعاملی از شاخص ترین آنها به حساب می آید.

صدرعاملی كه از نسل اول فیلمسازان پس از انقلاب به شمار می رود در سه گانه درخشان خود -دختری با كفش های كتانی، من ترانه 15 سال دارم و دیشب باباتو دیدم آیدا- به سراغ مضامین اجتماعی با محوریت نوجوانان رفته و آنان را در تقابل با جامعه به چالش كشیده است. چالشی نه از جنس برخی فیلم های سیاه نمای اوایل دهه هشتاد بلكه از جنس سینمای آرمانی و هدفمند كه برای انتقال غیر مستقیم پیام خود می كوشند.

فیلم من ترانه 15 سال دارم مبتنی بر نگاه یادشده در سینمای ایران ماندگار شد.فیلم درباره دختر نوجوانی است كه پس از به زندان افتادن پدرش برای امرار معاش در یك عكاسی كار می كند و در آنجا مورد توجه پسر جوان همسایه قرار می گیرد. مادر پسر كه موافق ازدواج این دو به واسطه سن كمشان نیست،صیغه محرمیتی میانشان جاری می كند.

صدر عاملی در بخش اول داستان به آرامی مخاطب را با شخصیت هایش آشنا كرده و با توجه به آنكه ترانه قهرمان داستان بوده ،توجه بیشتری به وی كرده است.

وی از همان ابتدا روی غرور و اقتدار شخصیتی ترانه تاكید كرده و شخصیت خود را بر این اساس شكل داده و این كار را به شكل ماهرانه ای انجام می دهد.به گونه ای كه در ادامه مخاطب یكدندگی و ایستادگی ترانه در برابر مادر امیرحسین را كاملا باور می كند. برای مثال می توان به ملاقات اولیه او با پدرش در زندان اشاره كرد كه اقتدار ترانه را فریاد می زند.

در طرف دیگر ماجرا شخصیت مادر امیر حسین(مادر همسر سابقش) پرداخت فوق العاده ای داشته و روی نوار باریكی به حركت درآمده كه اندك لغزشی كلیت آن را زیر سوال می برد:یك فرهنگی به ظاهر مذهبی كه در بزنگاهی كه پسرش به وجود آورده با بی رحمی حكم می دهد و از زیر بار مسوولیت خود شانه خالی می كند.اما صدرعاملی این شخصیت را با ظرافت غریبی خلق كرده به گونه ای كه در ورطه سیاهی نیفتاده و مخاطب حتی برای او نیز دل می سوزاند.

انفعال وجه تمایز امیر حسین از دیگر شخصیت هاست كه بخش عمده آن از شرایط سنی اش نشات می گیرد.او روی دیگر سكه ترانه است كه ازدواجش با ترانه تنها ریشه حسی داشته و عقل كمتر در آن دخیل بوده است.صحنه رفتن ترانه به كلانتری برای آزاد كردن امیر حسین كه همراه با چند دختر دستگیر شده، بهترین صحنه برای شناخت بیشتر روحیات درونی اوست كه همذات پنداری تماشاگران با ترانه به اوج خود می رساند.

نقطه عطف اول فیلمنامه كه چیزی جز بارداری ترانه از امیرحسین نیست،بسیار مناسب بوده است و به كشمكش های بعدی سروشكل بهتری می بخشد.

در بخش میانی فیلمنامه شخصیت ترانه بهتر شكل گرفته و لحظات عاطفی درخشانی را خلق می كند كه اوج آن را درصحنه درخشان حس كردن حركت جنین توسط ترانه سر كلاس شاهد هستیم كه با بازی فوق العاده ترانه علیدوستی همراه شده است.

به دنیا آوردن بچه،تنهایی،پدر در بند و ...همگی در شكل گیری درام در نیمه دوم فیلم موثر بوده اند، به گونه ای كه نمی توان یكی را از دیگری متمایز ساخت.در اینجا آن مقدمه چینی های اولیه درباره ترانه بسیار به كار آمده و به غرور و اقتدارش رنگ و بوی خاصی بخشیده است.البته در این میان برخی شخصیت های زائد همچون دختر جوانی كه شرایطی نزدیك به ترانه داشته و بچه اش را سقط كرده،برای بالا بردن زمان فیلم وارد داستان شده اند بدون آنكه اثر چندانی روی پیشبرد آن داشته باشند.

صدرعاملی در این فیلم به بلوغ فكری خود نزدیك شده و به لحاظ تكنیكی نیز عالی عمل كرده است.برای مثال به صحنه ملاقات ترانه با پدرش در افتتاحیه فیلم توجه كنید كه تا چه حد نماها به اندازه گرفته شده و برش خورده است.وی برای انتخاب بازیگر نقش ترانه با دشواری بسیار روبه رو بوده چرا كه در صورت یك انتخاب غلط كل فیلم به نابودی كشیده می شد.

'ترانه علیدوستی' به عنوان یك نابازیگر تازه كار برای این نقش از میان هزاران نفر برگزیده شد كه بازی حیرت انگیزش،داوران را به اهدای سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول مجبور ساخت.نگاه های معصومانه و چهره شكننده و در عین حال سرشار از غرورش را می توان برگ برنده او در این فیلم دانست كه از همان ابتدا مخاطب را مجذوب خود می سازد.

'فیلم من ترانه 15 سال دارم' به عنوان یك اثر اجتماعی تاثیرگذار هیچگاه از خاطر سینمادوستان نرفته و نشان می دهد كه در نسل اول فیلمسازان جوان پس از انقلاب چه استعدادهای درخشانی نهفته است.